İngiltere merkezli erken çocukluk alanında faaliyet gösteren Kindred Squared, İngiltere ve Galler'deki 1000'den fazla öğretmenin, okula yeni başlayan çocuklarla ilgili gözlem ve değerlendirmeleri üzerine kapsamlı bir anket gerçekleştirdi. ‘School Readiness Survey’ adı verilen bu çalışmada çocukların okula hazırlanma durumu hakkında çarpıcı bulgular elde edildi. Ankete katılan çocukların yaklaşık yüzde 28-30’u kitapları etkin bir şekilde kullanamıyor. Uzmanlar, bu durumu günümüzde çocukların davranışlarının önceki kuşaklara oranla önemli ölçüde değiştiği gerçeği ile açıklarken, bazı öğretmenler çocukların, kitap sayfalarını çevirmek yerine akıllı telefon veya tablet kullanıyormuş gibi dokunma ve kaydırma hareketleri yaptıklarını belirtiyor.

SAYFA ÇEVİREMİYOR

Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Okul Öncesi Öğretmenliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gülden Uyanık, konuya ilişkin düşüncelerini şu şekilde ifade etti: “Bu konu çok yönlü bir bakış açısı gerektiriyor. Çocuklar kitap açma eylemini unutmuş olabilir ancak okuma eylemi dijital kitaplar aracılığıyla gerçekleştirilebiliyor. Dijital kütüphanelerin olumlu ve olumsuz etkileri ise ayrı bir tartışma konusudur. Teknoloji ve yapay zekanın eğitim üzerindeki etkileri sürekli tartışılmakta. Diğer bir araştırmanın sonuçlarına göre teknolojiyi sık kullanan öğretmenlerin sınıflarındaki notlar yükselmektedir.”

‘TABLET PARMAĞI’

Bizim çocukluğumuzda ansiklopediler evin en değerli eşyalarıydı. Ödevimizi yazarken Meydan Larousse’dan yararlanırdık. Ancak günümüzde büyük sözlükler kullanılmıyor; her şey dijital ortamda mevcut. Eğer ebeveynler kitap sevgisini aşılamıyorsa, kütüphanelerin varlığından söz edemeyiz. Erken çocukluk döneminde kitap okuma alışkanlığını kazanmak çok önemlidir, çünkü çocuk kitapları gelişim açısından büyük katkı sağlar. Son 15-20 yıl içinde gerçekleşen bu hızlı değişim dikkate değer. 21 yaşındaki kızımın kişisel kütüphanesi hala dururken, pandemi döneminde uzaktan eğitim uygulaması ile ilkokula başlayan 13 yaşındaki oğlumun kitaplara olan ilgisi azalmış durumda. Pandemi dönemindeki online eğitimin etkilerini bu süreçte göz ardı edemeyiz. Bugün anket kapsamında değerlendirilen çocuklar, erken gelişim dönemlerini pandemi süresince geçirdiler ve ebeveynlerinin daha fazla ekran kullanımını gözlemleyerek büyüdüler. Yaklaşık 5 yıl önce ‘tablet parmağı’ diye bir kavram hayatımıza girdi. Burada çocukları dijital kütüphaneler ve faydalı içeriklerin aktif kullanımı konusunda teşvik etmemiz gerektiğini düşünüyorum.”

SINIF ÖĞRETMENLERİ: ‘TEK TIKLA BÜYÜYORLAR’

Görüşme yaptığımız sınıf öğretmenleri, bu değişimin etkilerini ilgi çekici örneklerle paylaştılar: “Öğrencilerimiz artık tamamen ekran odaklı bir nesil. Bu durumun kaynağı da elbette teknolojik aletlerdir. Çocuklar üzerinde teknolojinin etkisini anlamak için aslında kendimize dönüp bakmamız gerekiyor. Örneğin, birçok yetişkinde iki parmakla basılı bir fotoğrafı büyütme refleksi gelişirken, kitaplardan uzak kalan çocukların aynı davranışları sergilemesi şaşırtıcı olmamalı. Biz çocukluğumuzda oyuncak bebeklerimizin elbiselerini giydirir, ayakkabılarını bağlar ve saçlarını tarardık. Ancak günümüzde çocuklar, dijital bebeklerine sadece tek tıklama ile elbise giydiriyorlar. Annesiyle birlikte pasta yapan çocuklar tek tıkla un ve şeker ekliyorlar. Bu değişim, çocukların gelişim becerilerini olumsuz yönde etkiliyor ve biz bu etkiyi sınıflarımızda gözlemliyoruz.”

The post Zamane çocuklarının üçte biri kitapta ‘ekran’ kaydırıyor first appeared on Siyasimedya | Güncel Türkiye Siyaset Haberleri, Analiz & Yorumlar.

Ekran bağımlılığının çocukların gelişiminde olumsuz etkiler yarattığını belirten göz doktorları, uzun süreli ekran karşısında kalmanın, göz kuruluğu, bulanık görme ve baş ağrısı gibi sorunlara yol açabileceğini vurguluyor.

Uzmanlar, ebeveynlerin çocuklarına ekran süreleri hakkında sınırlamalar koymalarını, düzenli aralar vermelerini ve açık havada aktivitelere yönlendirmelerini öneriyor. Ayrıca çocukların göz sağlığını korumak için düzenli doktor kontrolü yapılmasının önemini de vurguluyorlar.

Doğru bilgilendirme ve dikkatli bir yaklaşım ile ekran bağımlılığına karşı önlemler alınabilir. Ebeveynlerin çocuklarının dijital ortamda geçirdikleri zamanı sınırlandırmaları, gözlerinin sağlığı için hayati bir adım olabilir.

The post Ekran Bağımlılığı Çocukların Göz Sağlığını Tehdit Ediyor! Uzmanlardan Ailelere Önemli Uyarılar first appeared on Siyasimedya | Güncel Türkiye Siyaset Haberleri, Analiz & Yorumlar.

Ekran bağımlılığı, çocuklar arasında sessiz bir salgın gibi yayılırken, uzmanlar ekran başında geçirilen her dakikanın çocukların dikkat, hafıza ve duygusal gelişiminde geri dönülmez hasarlara yol açabileceğini belirtiyor.

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bilim Dalı'ndan Doç. Dr. Serhat Güler, ekran bağımlılığının çocuklarda dikkat ve konsantrasyon bozukluklarından uyku problemlerine kadar birçok olumsuz etki yarattığını Hurriyet.com.tr için değerlendirdi.

“Beyin Gelişiminde Ciddi Hasara Neden Olur”

Doç. Dr. Serhat Güler, teknoloji bağımlılığının çocuklardan yetişkinlere ciddi ölçüde yayıldığını vurgulayarak, kontrolsüz ekran kullanımının olumsuz etkilerini şöyle açıkladı:

“Kontrolsüz ekran süresinin beyin gelişimi üzerine ciddi zararlar verebileceği birçok bilimsel araştırmayla gösterilmiştir. Kontrolsüz ekran süresine sahip çocuklarda; dikkat ve konsantrasyon sorunları, bağımlılık, dil ve sosyal gelişim gecikmeleri, uyku sorunları, motor gelişim gerilikleri ve duygusal problemler, akranlarına göre daha yaygındır. Özellikle dikkatle ilgili prefrontal korteksin etkilenimi, yaşa bağlı değişikliklerle dinamik bir süreçtir; ekran maruziyeti ise bu gelişim sürecini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum, çocukların nörolojik ve psikiyatrik gelişimini tehdit etmektedir.”

Oyunlardaki 'Dopamin Tuzağı' Bağımlı Yapıyor

Güler, dopamin döngüsünün çocuklarda bağımlılığı tetiklediğine dikkat çekerek, “Dopamin, beynin ödül, öğrenme ve motivasyon ile ilgili nörotransmiteridir. Çocuklar kendilerini mutlu eden aktivitelerde (oyun oynamak, resim yapmak, yaşıtlarıyla etkileşimde bulunmak) dopamin salınımını dengeli bir süreçte aktif hale getirir. Ancak video oyunları, sosyal medya paylaşımları ve sık değişen içerikler, dopamin sistemini yoğun ve hızlı bir şekilde dengesiz bir halde uyarır.
Yoğun dopamin salınımı sonucunda çocuğun ödül eşiği yükselir. Sıradan aktiviteler (kitap okumak, dışarıda oynamak) sıkıcı hale gelir. Dopamin reseptörleri duyarsızlaşır ve bu da aynı keyfi elde etmek için daha fazla uyarana ihtiyaç duyulmasına neden olur, bu nedenle bağımlılık ortaya çıkar. Bu süreç kronikleştiğinde çocuklar hızlı bir şekilde keyif alacakları aktivitelere yönelir; sabır, dikkat ve öğrenme becerileri zayıflar. Bu sorunlar, erken yaşta tespit edilip ekran süreleri azaltılır ve alternatif aktiviteler teşvik edilirse düzeltilebilir.” ifadelerini kullandı.

Mavi Işık Çocukların Biyolojik Saatini Bozuyor

Mavi ışığın uyku düzeni üzerindeki etkilerine de dikkat çeken Güler, “Mavi ışık (özellikle telefon, tablet, bilgisayar ve LED ekranlardan yayılan 460–480 nm dalga boyu) beynin biyolojik saatini (sirkadiyen ritim) kontrol eden ‘Suprachiasmatic nucleus (SCN)’ üzerinde güçlü bir etki yaratır. Mavi ışık melatonin salgısını baskılar. Çocuklarda biyolojik saat, erişkinlere göre daha hassastır ve küçük dalgalanmalardan dahi etkilenir. Ayrıca çocukların uyku ihtiyacı yetişkinlerden daha fazladır. Böyle bir dengenin bozulması, uyku sorunlarının sık görülmesine yol açar. Uyku problemleri, beyin gelişimini olumsuz etkiler; öğrenme zorluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi sorunlara, duygusal düzensizliklere, beyin gelişiminde önemli rol oynayan plastisitenin azalmasına ve endokrin problemlerine (büyüme hormonu eksikliği) neden olabilir.”

'Yaşla Birlikte Şekil Değiştirebilir'

Güler, “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), nörogelişimsel bir bozukluktur” diyerek şu şekilde devam etti:

“Beyindeki nörotransmitter dengesizlikleri (dopamin ve noradrenalin) ile frontal lob ve striatum gibi anatomik bölgelerdeki yapısal/işlevsel farklılıklar DEHB'nin ortaya çıkmasına neden olabilir. Kalıtsal faktörler çok güçlüdür. Aşırı ekran maruziyeti, çevresel ve davranışsal bir süreç sonucunda gelişir. DEHB, nörogelişimsel bir bozukluk değildir; tetiklendiğinde artış gösterebilen bir durumu temsil eder.

DEHB, kronik bir durumdur ve yaşla birlikte değişkenlik gösterebilir. Tedavi edilmediğinde akademik, sosyal ve duygusal sorunlara yol açabilir. Ekran kaynaklı dikkat sorunları çevresel düzenlemelerle geri döndürülebilir. Çocuk ekrandan uzaklaşarak fiziksel, sosyal ve yaratıcı aktivitelere yönlendirildiğinde dikkat becerileri yeniden kazanılabilir. Araştırmalar, ekran çağında ‘yanlış DEHB tanısı’ oranının arttığını göstermektedir. DEHB tanısı alan çocukların %15–20’sinde aslında ekran bağımlılığına bağlı dikkat sorunları olabileceği belirtilmiştir.

DSM-5 veya ICD-11 gibi tanı kılavuzlarımızda ‘sanal otizm’ şeklinde bir tanı yoktur. Bu kavram, erken çocuklukta aşırı ekran maruziyeti sonucunda ortaya çıkan otizm benzeri belirtileri tanımlamak için aileler ve bazı klinisyenler arasında kullanılan bir terimdir. Gerçek Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) ise nörogelişimsel ve genetik temellere sahip bir durumdur. Sanal otizm, otizme benzese de genellikle ekran süresinin kısıtlandığı ve çocuğa yoğun sosyal etkileşim/oyun desteği sağlandığında belirgin düzelmeler gösterir.”

Uzun Vadede Büyük Tehlike: Dijital Emzik

“Dijital emzik” olarak bilinen, çocukları sakinleştirmek amacıyla telefon veya tablet verme alışkanlığına dikkat çeken Güler, bu durumun uzun vadeli etkilerini şöyle anlattı:

“Normalde bir çocuk öfke, sıkıntı veya kaygı hissettiğinde, bu duyguları ebeveynin rehberliği ve sosyal etkileşimle tolere etmeyi öğrenir. Bu sürece ‘Regülasyon (düzenleme)’ denir. Peki, ‘Dijital emzik’ devreye girdiğinde ne oluyor? Çocuk ağladığında ya da öfkelendiğinde ekrana maruz kalıyorsa, duygularını kendi başına düzenlemek yerine dışsal bir uyaranla bastırmayı öğrenir. Bu davranış biçimi; düzenleme bozuklukları, bağımlılık, prefrontal korteks gelişiminde aksama, duygusal ve sosyal sorunlarla sonuçlanır.

Güncel bilimsel veriler, ekran maruziyetinin epilepsi yatkınlığı olmayan sağlıklı bir çocukta yeni epilepsi geliştirdiğini desteklemiyor. Ancak ekran maruziyetinin neden olduğu; uykusuzluk, düzensiz beslenme, stres ve fiziksel hareketsizlik gibi dolaylı faktörlerin, epilepsiye genetik yatkınlığı olan ve epilepsi tanısı olan çocukların nöbetlerini tetikleyebileceği bazı araştırmalarla gösterilmiştir.

Ekran Süresini Azaltmanın En Etkili Yöntemleri

Ekran, hayatımızda sürekli olan ve tamamen vazgeçemeyeceğimiz bir olgu haline gelmiştir. Bu noktada süre gibi içerikler de önemli hale gelmiştir. Ekran bağımlılığı, uzun vadede çocukların eğitim süreçlerini ve toplumsal yaşamı tamamen şekillendirecek bir sorundur.

Çocuklarımızı korumak için;

1. Pasif ve kendini ekrana bırakan içerikler yerine, çocuğun düşünmesini, üretmesini ve problem çözmesini gerektiren eğitici içerikler ve uygulamalar tercih edilmelidir.

2. Yatmaya geçmeden önce ekransız bir ortam sağlanmalıdır. Yatmadan en az 1–2 saat önce ekran kapatılmalıdır.

3. Ekran yalnız kullanılmamalı, ebeveyn çocuğa eşlik etmelidir. İzleme sırasında sorular ve açıklamalar ile dil ve sosyal etkileşim geliştirilir.

4. Seçilen içerikler, aşırı hızlı ve gerçek dışı kurguya dayanmamalıdır.

5. Ekran, ödül veya ceza olarak kullanılmamalıdır.

6. Çocuğa alternatif aktiviteler cazip hale getirilmelidir; açık hava oyunları, spor ve sanatsal etkinlikler önerilmelidir.

Kamusal düzeyde yapılacak adımlar:

1. Eğitim ve farkındalık programları oluşturulmalıdır.

2. Reklam ve içerik düzenlemeleri gerçekleştirilmelidir.

3. Alternatif etkinliklerin erişebilirliği artırılmalıdır.

4. Araştırma ve veri toplama çalışmaları yapılmalıdır.

5. Ebeveyn ve eğitimci destek programları ile gelecekteki nesillerin zihinsel sağlığı ve bilişsel kapasiteleri korunmalıdır.

The post Çocuklarda Gizli Tehlike! Dijital Emzik Çığ Gibi Büyüyor: Ciddi Hasarlara Yol Açabiliyor first appeared on Siyasimedya | Güncel Türkiye Siyaset Haberleri, Analiz & Yorumlar.

NE YAPMALI

DÜZENLİ GÖZ MUAYENESİ

Çocukların her yıl en az bir kez göz muayenesinden geçmesi gerekmektedir. Göz problemleri (miyop, hipermetrop, astigmat) erken tanındığında, tedavi ve düzeltme daha etkin bir şekilde yapılabilir.

GÖZ PROBLEMLERİNİN BELİRTİLERİNİ TAKİP EDİN

Bir çocuğun sık sık gözünü ovuşturması, baş ağrısı ya da göz yorgunluğu yaşaması, okurken satır atlaması veya parmakla takip etmesi, tahtayı görememesi veya kitaba çok yakın okuması, göz kaymaları ya da şaşılık, ışığa hassasiyet ya da aşırı göz kırpma gibi belirtiler göz doktoruna görünmesi gerektiğini gösterir.

DOĞRU AYDINLATMA VE ÇALIŞMA ORTAMI

Ders çalışırken ortamın iyi bir şekilde aydınlatılmış olması önemlidir. Işık, solak çocuklarda sağdan, sağ elini kullananlarda ise soldan gelmelidir. Doğrudan göze vuran parlak ışıklardan kaçınılmalıdır.

EKRAN KULLANIMINI SINIRLANDIRIN

Uzun süre bilgisayar, tablet veya telefon kullanımı göz yorgunluğuna ve kuruluğuna sebep olabilir. 20-20-20 kuralını uygulamak; her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca 20 feet (6 metre) uzağa bakarak gözleri dinlendirmekte faydalı olacaktır. Ekran parlaklığını ortam ışığına göre ayarlamak da önemlidir.

KİTAP OKUMA VE YAZI YAZMA MESAFESİ

Okuma ve yazma esnasında, kitap veya defterle göz arasında 30-40 cm mesafe olmalıdır. Uzun süre yakın odaklanmak (okuma, yazma, telefon kullanma) miyopinin ilerlemesine yol açabilir.

GÖZ DOSTU BESLENME

A vitamininden zengin havuç, ıspanak, yumurta ve omega-3 açısından zengin balık, ceviz gibi gıdalar göz sağlığına katkı sağlar. Ayrıca bol su içmek göz kuruluğunu engellemeye yardımcıdır.

GÖZ HİJYENİ VE KORUMA

Elleri sık sık yıkamak göz enfeksiyonlarını önlemekte etkilidir. Güneşli havalarda UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak önemlidir. Spor yaparken göz yaralanmalarına karşı dikkatli olunmalıdır.

GÖZ YORGUNLUĞUNU AZALTMAK İÇİN

Çocuklar ve yetişkinler için yeterli uyku düzeni, göz sağlığı açısından da kritik bir öneme sahiptir. 7 ila 9 saat arası uyku almak gerekmektedir. Bilgisayar kullanırken mavi ışık filtreli gözlüklerin kullanılması da faydalı olabilir.

The post Op. Dr. Birtan Öztürk Uyardı: Ekran Bağımlılığı Gözlere Zarar Veriyor first appeared on Siyasimedya | Güncel Türkiye Siyaset Haberleri, Analiz & Yorumlar.