ABD, 1. Dünya Savaşı'na 1917'de 'İtilaf Devletleri' tarafında müdahil olarak, bu ülkelerin nihai zaferine giden yolu açmıştı. Mevcut koşullar altında yeni dönemde 'oyun kurucu' rolü, artık fazlasıyla yıpranmış olan İngiltere'den ziyade ABD'nin hakkıydı. Ancak öncelikle etraftaki olayları anlamaları gerektiğini biliyorlardı. Bu bağlamda listenin başında savaşın Avrupa dışındaki ağır merkezi Anadolu yer alıyordu.
İSTİHBARAT HEYETİ
Askeri güçler ve sivil siyasi örgütlenmelere dayanan bu direnişin merkezi Ankara'ydı. İmkânları sınırlı olsa da moral açıdan yüksektiler. Kararlı ve özgüvenliydiler. İngiliz destekli şımarık Yunanlara muharebe meydanlarında verdikleri darbeler, geleceğe dair de ümit verici işaretler taşıyordu. İşte Amerikalılar, bu işaretlerin gerçek sahibi Mustafa Kemal'i yerinde görmek için 1921 yazında Ankara'ya bir heyet göndermeye karar verdiler. Heyet, ABD donanmasından seçilen istihbaratçılardan oluşuyordu ve sadece siyasi gözlemler değil, bireysel gözlemler de yapacaklardı. Milli Mücadele'nin lideri Mustafa Kemal Paşa, heyeti 1 Temmuz 1921'de Ankara Garı’ndaki mütevazı taş binasında ağırladı.
SOĞUK VE MESAFELİ
Mustafa Kemal Paşa ile ön görüşmeyi ABD'nin Ankara temsilcisi Lewis Heck yaptı. Paşa, Heck’e oldukça soğuk bir tavırla yaklaşmıştı. Heck’e göre “Milliyetçilerle siyasi ilişki kurmadan hiçbir şey yapılamaz” mesajıydı bu. Zira ABD, Ankara’ya mesafeli bir tutum sergiliyordu. Asıl heyet görüşmesi 16.00’da başladı. Mustafa Kemal, yalnızdı. Amerikalılar, hem dinledikleri hem de gözlemledikleri her şeyi not alıyordu. Bu notlar, istihbarat raporu haline getirilerek ABD’ye gönderildi. Askeri tarihçi Prof. Dr. Esat Arslan'ın 1995 yılında Amerikan askeri arşivlerinde bulduğu belgede, ABD heyetinin 40 yaşındaki Mustafa Kemal Paşa'ya dair dikkat çekici gözlemleri yer alıyor:
ELİNDE MERCAN TESBİH
“Ihlamur ağaçları altındaki küçük taş evin kapısından üst kattaki toplantı odasına kadar her türden sivil ve üniformalı görevliler sıralanmıştı. Mustafa Kemal Paşa, yeşil örtülü toplantı masası, birçok sandalyesi, bir kanepe ve bir kitaplığı olan bir odada bekliyordu. Pembe ipek püsküllü ve aynı renkteki mercan tesbihini sinirli bir şekilde çevirirken, kapının içinde ayakta karşıladı. İlk bakışta, oldukça sinirli bir bekleyiş içindeydi.”
KOLEJ ÖĞRENCİSİ GİBİ
Türkiye'de giyilecek gibi görünmeyen kurşuni mavi renkte çok zarif bir elbise giymişti. Üzerinde dik yakalı bir gömlek, yumuşak görünümlü bir yelek ve küçük bir kravat vardı. Ne fesi ne de kalpağı mevcuttu. İnce saçları geriye doğru taranmış bir kolej öğrencisini andırıyordu. İlk görüşteki genç görünümü etkileyiciydi. Çıkık elmacık kemikleri ve hafif çukuryanakları ile küçük kavisli burun, ona farklı bir görünüm kazandırıyordu. Yüzü, iyi eğitim almış üst düzey birinin anlamlı, garip bir biçimde mimiksiz görünümündeydi.
Keskin anlamlı şakakları ve dışa eğimli kaşları, onun belirgin özelliklerindendi. Canlı görüntüsü ve entelektüelliği dikkat çekiciydi. Burnunun üzerinde iki küçük beni vardı; tartışılan konuyu onaylayıp onaylamadığını belirtmek için kaşlarını aşağı yukarı hareket ettiriyordu.
BEYİNDE YOĞUNLAŞMA
Ağzının her iki yanındaki çukurların hafifçe geriye çekilip çekilmediğini fark edene kadar niyetlendiği şeyi anlayamazdınız. Çenesi küçük olmasına karşın, sivri ve kararlıydı. Kendisiyle konuşurken beyninizde bir yoğunlaşma hissi oluşur; konunun karmaşıklığına rağmen geniş çözümlerle durumu tam olarak kavrayabilmenizi sağlar.
‘SELANİK ATATÜRK EVİ’ ZİYARETE AÇILDI
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanlığı tarafından hazırlanan video klibi paylaştı. “Bir nar ağacının gölgesinde hatıralar yeniden canlanıyor. Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’te yeniden hayat bulan mirasının kapılarını bugün açıyoruz” diyen Bakan Ersoy, şunları ekledi:
“Selanik’in dar sokaklarından milletimizin hafızasına uzanan bu emaneti, ruhuna uygun bir şekilde restore ettik. Ali Rıza Efendi’nin diktiği ağacın hâlâ gölgesini düşürdüğü bu atmosfer, bir çocuğun kurduğu hayallerin bir milletin yolunu nasıl aydınlattığını hissettirecek. TİKA başta olmak üzere, bu kıymetli mirası geleceğe taşıyan herkese teşekkür ediyorum.”
ÖZLEMLE ANIYORUZ
Türkiye, Mustafa Kemal Atatürk'ü vefatının 87’nci yılında sevgi, saygı ve özlemle anıyor. Umutları tükenmiş bir milleti Milli Mücadele ateşiyle ayağa kaldırarak Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk için yurt genelinde anma törenleri gerçekleştirilecek.
