12 bin yıllık Neolitik geçmişi gün yüzüne çıkaran Taş Tepeler Projesi, beşinci yılını kutluyor. 2025 yılına kadar 40 önemli buluntunun gün yüzüne çıkarılacağı bu projede, Şanlıurfa Viranşehir’de bulunan Sefertepe kazılarından elde edilen ikisi dikkat çekici buluntular arasında yer alıyor. Sefertepe’de çift insan yüzüne sahip bir boncuk ile bir platform üzerindeki iki insan yüzü keşfedildi. Şanlıurfa’nın en doğusunda yer alan antik kent, son beş yılda ortaya çıkan kafatasları ile arkeoloji camiasının ilgisini çekmeyi sürdürüyor. Karahantepe’de bir araya geldiğimiz Sefertepe Kazı Başkanı Doç. Dr. Emre Güldoğan, şehirdeki kafatasları ile ilgili gizemleri Hürriyet’e anlattı:
NİŞ ODALARDA RİTÜEL
“İlk kafatasları 2021 yılında bulundu. 2024 yılında ise bir odada 22 adet kafanın yer aldığı bir alan ile kazı alanındaki bir yapının niş kısmında yan yatırılmış sergilenme amaçlı konulmuş bir kafatası ortaya çıktı. Bu buluntular, Neolitik dönemdeki gömüt geleneği ile ilgili önemli uygulamaları ortaya koyuyor. 2024’te açtığımız kafataslı odanın içerisinde ikinci bir katı daha tespit ettik. Bu konuda en iyi bilinen örnek Diyarbakır’daki Çayönü yerleşimidir. Çayönü, Sefertepe’ye göre dönemsel olarak bir miktar daha gençtir ve tarihleri genellikle M.Ö. 8 bin 500 civarındadır. Sefertepe’deki bu yılki kazılarda, çeşitli mekanlarda yeni kafataslarının bulunduğu alanlar bulduk. Bu durum, bu kafataslarının bir mezar geleneği veya ritüel uygulamaları için ayrılmış olabileceğine dair ihtimalleri güçlendiriyor.
ALTI AYLIK BEBEK DE VAR
Kafataslarının bulunduğu odadan gelen ilk veriler, altı aylık bebekten 40 yaşındaki bireylere kadar belirli bir grubun kafalarının bilinçli olarak muhafaza edildiğini gösteriyor. Antropolog Yılmaz Selim Erdal Hoca’nın da belirttiği üzere, şu an elimizde 50’nin üzerinde kafatası bulunuyor. Bu Neolitik dönemi için benzersiz bir örnek olarak kaydedilmiştir.
BONCUKLU SÜSLEME
Sefertepe, kafatasları kadar boncuk işçiliği ile de dikkatleri üzerine çekiyor. Son olarak çift insan yüzlü bir boncuk bulundu. Güldoğan, “Sefertepe’de belirgin bir boncuk işçiliği söz konusu. Bu yıl çift insan yüzü başlı boncuk dikkat çekiyor. Bu, önemli sembolik buluntulardan birisi olmuştur” diye belirtti.
KABARTMADAKİ İNSAN YÜZLERİ
– Sefertepe Kazı Başkanı Güldoğan, ortaya çıkan yeni buluntular arasında yer alan bir platformdaki iki insan yüzü hakkında da şu bilgileri verdi: “Özel bir yapı içerisinde, yüksek kabartma şeklinde iki insan yüzü mevcut. Bu yüzlerden birinin göz, burun ve ağız betimleri Karahantepe’ye benziyor. Ancak göz yapıları biraz farklı. Diğer yüz ise daha yüksek kabartmaya sahip ve gözler, gözbebekleri, burun ve kulaklar çok iyi biçimde işlenmiş. Bu iki insan yüzü, farklı üslupta yapılmış ve bu platformun olağan üstü bir işlev için kullanıldığını düşündürüyor. İlerleyen yıllarda, bu alanların ne amaçla kullanıldığına dair daha fazla bilgi paylaşma şansımız olacak.”
