Zonguldak ilinin Çaycuma ilçesine bağlı Filyos beldesinde, 60 hektarlık bir alan içerisinde Miletoslu bir rahip tarafından kurulduğu bilinen antik kent Tios'ta Bartın Üniversitesi liderliğinde yürütülen kazı çalışmaları, 10 yıldır devam ediyor. Karadeniz bölgesinde yer alan Tios antik kenti, benzerlerine Türkiye'de genellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde rastlanan büyük ölçekli bir nekropol alanı keşfedildi. Bu, Karadeniz'de bir antik kentte ilk defa ortaya çıkarılan bu boyutta bir tarihî mezarlık olma özelliğini taşıyor.
Kazı Başkanlığı görevini yürüten Bartın Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şahin Yıldırım, antik kentin kuzey nekropolünde 2021 yılından bu yana devam eden kazı sonuçlarının Karadeniz bölgesinde bir ilki ortaya koyduğunu belirtti. Yıldırım, Filyos beldesindeki ilk kazı çalışmalarının 20 yıl önce başladığını ve 2013 yılından itibaren Bartın Üniversitesi öğretim üyeleri tarafından sürdürüldüğünü ifade etti. 20 yıllık kazı sürecinde elde edilen arkeolojik bulgular, Karadeniz'in tarihi ve arkeolojisi açısından büyük bir önem arz ediyor.
KARADENİZ'DE KORUNMUŞ BİR NEKROPOL BULUNTUSU
Prof. Dr. Yıldırım, Akdeniz ve Ege bölgelerinde sıkça rastlanılan nekropollerin yanı sıra Karadeniz'de bu kadar kapsamlı bir nekropol bulunmasının önemli olduğunu vurguladı. Tios/Tieion antik kentinin kuzey ve güneyinde iki büyük nekropol alanı yer almakta. Bunlardan en erken tarihlisi Kuzey Nekropolüdür. Bu alandaki gömüler M.Ö. 6. yüzyıldan M.S. 7. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Akropolün doğusunda, kente oldukça yakın bir konumda bulunan kuzey nekropolünde yürütülen kazı çalışmaları 2021 yılından bu yana devam etmektedir. Roma İmparatorluğu Dönemi'ne ait birçok mezar odası ve şu ana kadar tespit edilen 154 lahit mezarın bulunduğu bu alan oldukça önemlidir. Doğu nekropolü, şehrin en düzenli mezarlığıdır ve Roma şehirleri gibi ızgara plan (hippodamik plan) sistemine uygun sokaklardan oluşmaktadır. Radar Tepe olarak bilinen bölge boyunca yaklaşık 500 m. kadar uzanan bir yol, bu yolun sağında ve solunda yer alan lahitlerle dikkat çekmektedir. Yolun yamaç kısmında ise kentin önde gelenleri ile zengin tüccarlar için inşa edilmiş oda mezarları yer alıyor. Kazı çalışmaları sırasında 1200'den fazla esere ulaşıldı, bu eserlerin önemli bir kısmının M.S. 1. ve 2. yüzyıla ait olduğu tespit edildi. Orta Bizans döneminde mezarlığın kullanımının devam ettiği ve bu dönemde basit kiremit mezarların yanı sıra bazı oda mezarlarının yeniden defin amacıyla kullanıldığı gözlemlenmiştir. Kuzey nekropolü, bu özellikleriyle Karadeniz bölgesinin en kapsamlı nekropol alanı olarak tanımlanmaktadır.
ODA MEZARLARINDAN EDEBİYAT VE TARİHSEL VERİLER
Kazılar sırasında özellikle 154 lahit mezar ve 30 oda mezarı ortaya çıkarıldı. Tios antik kentinin Kuzey Nekropolünde yer alan oda mezarlar, kentte yüksek mevkilerde görev yapmış kişiler, zengin tüccarlar ve önde gelen aile bireylerine ait olduğu anlaşılmaktadır. Oda mezarlarının sayısının bu denli fazla olması, Tios antik kentinin Roma İmparatorluğu Dönemi'nde özellikle M.S. 2. ve 3. yüzyıllarda önemli bir liman kenti olduğunu göstermektedir. Limanın sağladığı stratejik avantaj, iç kesimlerdeki zengin kaynakların kullanılmasıyla birlikte Karadeniz ticaretinde layık olduğu yeri almasını sağladı. Suyun altında gerçekleştirilen araştırmalarda toplamda 14 batık gemi kalıntısı tespit edilirken, bunların çoğunun Roma İmparatorluğu Dönemi'ne ait olduğu belirlenmiştir. Antik çağ boyunca Karadeniz'de önemli bir liman kenti olan Tios, nehir ve deniz taşımacılığı sayesinde balık, şarap, tahıl, maden ve kereste ticareti yapılan bir merkez haline gelmiştir. Ayrıca, Tios-Tieion, Bizans İmparatorluğu döneminde önemli bir piskoposluk merkezi olarak da dikkat çekmektedir.
MEZAR YAZITLARI VE ANAYASAL BELGELER
Kazı Başkanı Yıldırım, oda mezarlarının üzerinde bulunan yazıtların da necropolis alanına özel olduğunu belirterek, Kuzey Nekropol'de Roma İmparatorluğu dönemine ait 154 lahit mezar ile 30 oda mezarda gerçekleştirilen kazılarda birçok mezar yazıtı ile karşılaşıldığını ifade etti. Bu yazıtların, günlük yaşam, cenaze süreçleri, meslekler ve siyasi durum hakkında önemli bilgiler sunduğunu belirtti. Özellikle oda mezarlarında dikkat çeken yazıtlar arasında, “Gaius oğlu Aurelius Mousais 70 yaşında öldü, karısı Kalligenia 50 yaşında öldü. Kalligenia ve Mousais'in defnedilmesinden sonra bu anıt mezarı açan herhangi bir kişi Hazineye (Tamias) 500 dinar (para cezası) ödeyecek” ifadesinin bulunduğu bir yazıt yer almaktadır. Bu yazıt, mezar hırsızlığını önlemek amacıyla öngörülen cezai yaptırımları göstermektedir. Ayrıca, mezarların üzerindeki kabartmalarda bulunan muskalar ve phallos şeklindeki motiflerle (penis) mezarların hırsızlardan korunma teşebbüsü gözlemlenmektedir.
KÜLTÜREL TURİZME KATKISI BÜYÜK
Tios Antik Kent Kazı Başkanı Prof. Dr. Şahin Yıldırım, Tios antik kentinin kültür turizmine büyük katkı sağladığını vurgulayarak, “Karadeniz kıyısında yer alan ve modern yerleşim alanlarına sahip olmayan Tios antik kenti, Türkiye kıyısındaki antik yerleşimler arasında bilimsel olarak kazısı sürdürülen nadir örneklerdendir. Bu açıdan, burada elde edilen bulgular Karadeniz tarihi ve arkeolojisi açısından büyük önem taşımaktadır. Tios, günümüzde bölgedeki en fazla ziyaretçi çeken ören yerlerinden biri olup yıllık 80.000'e yakın ziyaretçi ortalamasına sahiptir. Bizans Dönemi'nde dikkat çeken piskoposluk merkezi olan Tios, kazı çalışmalarına bağlı olarak bazı bölümleri gün yüzüne çıkarılmış olan Filyos kalesi, Roma İmparatorluğu dönemine ait 6 bin kişilik kapasiteyle Karadeniz bölgesinin tek antik tiyatrosunu ve bölgenin en güzel tiyatrosunu içermektedir. Aşağı ve Yukarı Şehirlerde bulunan tarihi eserler ile dikkat çekerken, şimdiye kadar bulunmuş en büyük ve kapsamlı nekropol alanı, kültürel turizme kazandırılması sayesinde yaklaşık 80 bin ziyaretçi sayısını artıracak ve yerli-yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir. Böylelikle Filyos ve Zonguldak ili başta olmak üzere bölgenin kültürel turizmine zenginlik katmış olacak. Tios Antik Kenti nekropol alanında yürütülen kazı çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nden alınan izinle, “Geleceğe Miras Projesi” çerçevesinde TPAO ve TP-OTC'nin finansal desteğiyle gerçekleştirilmektedir.
Zonguldak ilinin Çaycuma ilçesine bağlı Filyos beldesinde, 60 hektarlık bir alan içerisinde Miletoslu bir rahip tarafından kurulduğu bilinen antik kent Tios'ta Bartın Üniversitesi liderliğinde yürütülen kazı çalışmaları, 10 yıldır devam ediyor. Karadeniz bölgesinde yer alan Tios antik kenti, benzerlerine Türkiye'de genellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde rastlanan büyük ölçekli bir nekropol alanı keşfedildi. Bu, Karadeniz'de bir […]
