Araştırmacı Taner Özdemir, Türk-Amerikan ilişkilerini aydınlatan kapsamlı çalışmalardan birinin akademisyen Dr. Işıl Acehan tarafından kaleme alınan “Erzurumlu Çoban Köpekleri” başlıklı makale olduğunu belirtti.
“Erzurum’dan Biri Dişi Biri Erkek İki Köpek Seçildi”
Özdemir, Acehan’ın 1938 yılında Türkiye’nin ABD’ye diplomatik bir jest olarak gönderdiği Anadolu çoban köpekleri Karabaş ve Fındık ile ABD’de doğan yavruları Joe’nun hikayesini ele aldığını ifade ederek, “Makaleye göre süreç, ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın 'dünyanın en iyi çoban köpeğini bulma' projesi çerçevesinde gelişmiştir. Dönemin Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün’ün girişimleriyle süreç Türkiye’ye iletilmiş ve Atatürk’ün onayı ile Erzurum’dan bir dişi bir erkek iki köpek seçilmiştir. O dönemde köpek ihracatı yasak olmasına rağmen, bu sevkiyat istisnai ve sembolik bir diplomatik jest olarak değerlendirilmiştir. ABD’ye gönderilen köpekler, bilimsel testlere tabi tutulmuş ve güçlü içgüdüleriyle dikkat çekmiştir. Bu köpekler II. Dünya Savaşı sırasında, ABD Donanması tarafından Maryland’de bulunan bir telsiz istasyonunun korunmasında görev yapmıştır” dedi.
ABD’de Doğan Yavruları Joe
Taner Özdemir, Dr. Işıl Acehan’ın çalışmasına atıfla, “Bu sürecin Erzurum’un hayvancılık kültürünün uluslararası boyut kazanmasının nadir örneklerinden biri olduğunu görüyoruz. Acehan’ın titiz arşiv çalışmaları sayesinde bu hikâye diplomatik ve askerî yönleriyle netlik kazanmıştır. Araştırmalar, Erzurum’un yüksek yaylalarında yetişen Anadolu çoban köpeklerinin 1938 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderildiğini ve bu durumun Türk-Amerikan ilişkilerinde dikkat çekici bir başlık oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Dr. Acehan’ın “Erzurumlu Çoban Köpekleri” makalesi, Karabaş ve Fındık ile ABD’de doğan yavruları Joe’nun bu tarihsel sürecini ayrıntılı biçimde incelemektedir” dedi.
“Diplomatik Jest Olarak ABD’ye Gönderildi”
Makaleye göre, ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın dünyanın en iyi çoban köpeğini bulma çalışmalarının Türkiye’den özel bir talepte bulunulmasına yol açtığını hatırlatan Özdemir, “Dönemin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün’ün girişimleriyle süreç resmi hale gelmiştir. Atatürk’ün onayıyla Erzurum’dan seçilen iki köpek, ihracat yasağına rağmen istisnai bir diplomatik jest olarak ABD’ye gönderilmiştir. Köpeklerin ABD’de laboratuvar ortamlarında test edildiği, güçlü içgüdüleriyle dikkat çektiği ve II. Dünya Savaşı sırasında Maryland’deki bir telsiz istasyonunun korunmasında kullanıldığı belgelerle kanıtlanmıştır. Bu durum, Erzurum kökenli çoban köpeklerinin sadece tarımsal veya kültürel değil, askerî alanda da değerlendirildiğini göstermektedir” şeklinde konuştu.
“Hikâyeyi Sağlam Bir Tarihsel Zemin Üzerine Oturttu”
Taner Özdemir, “Bu çalışma, Erzurum’un yerel değerlerinin dünya tarihine nasıl entegre olabildiğini göstermesi açısından son derece önemlidir. Dr. Işıl Acehan’ın bilimsel katkıları, bu sıra dışı hikâyeyi sağlam bir tarihsel çerçeveye oturtmuştur. Erzurum’un sert ikliminde, yüksek yaylalarda yetişen Anadolu çoban köpekleri, 1938 yılında Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasında kurulan alışılmadık bir diplomatik ilişkinin parçası olmuştur. Bu süreci detaylandıran çalışma, Türk-Amerikan ilişkilerinin açığa çıkarılmasında otorite kabul edilen Dr. Işıl Acehan’a aittir. Acehan’ın makalesi, Erzurum’dan seçilen Karabaş ve Fındık ile ABD’de doğan yavruları Joe’nun hikayesini arşiv belgeleri ışığında ele almaktadır” diye ekledi.
“Telsiz İstasyonunun Korunmasında Kullanıldı”
Özdemir, ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın girişimiyle başlayan sürecin, Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün aracılığıyla Türkiye’ye taşındığını vurgulayarak, “Süreç Atatürk’ün onayıyla sonuçlanmıştır. O dönemde köpek ihracatı yasak olmasına rağmen, bu iki köpek istisnai bir diplomatik jest olarak ABD’ye gönderilmiştir. Makale, köpeklerin ABD’de bilimsel testlere tabi tutulduğunu ve II. Dünya Savaşı sırasında ABD Donanması tarafından Maryland’de bulunan bir telsiz istasyonunun korunmasında kullanıldığını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle Erzurumlu çoban köpekleri, hem diplomatik hem askerî açıdan dikkat çekici bir örnek sunmaktadır. Bu hikaye, Anadolu’dan dünyaya uzanan sessiz ancak etkili bir tarihsel bağın somut göstergesidir.” ifadelerini kullandı.
