Yabancı dijital platformlar, Türkiye'de uzun süre faaliyet gösteriyor; bu süreçte yatırım yapmadan ve istihdam sağlamadan yüksek gelir elde ediyorlar. Bu platformların etkileri zamanla artarken, ciddi sonuçlara yol açtıkları belirtiliyor.
YATIRIMSIZ 158 MİLYAR TL KAZANDILAR
Uzmanlar, yabancı dijital platformların Türkiye'ye yatırım yapmadığını, istihdam sağlamadığını ancak yüksek gelirleri yurt dışına aktardığını ifade ediyor. 2024 verilerine göre, X, Meta, Google ve TikTok gibi platformlara Türkiye'den reklam yoluyla yaklaşık 158 milyar lira aktarıldığı bildirilmektedir.
DİJİTAL PLATFORMLARIN ETKİ ALANI GENİŞLEDİ
Dijital medya ve sanal platformların sadece iletişim alanı olmaktan çıkarak, yeni bir etki merkezi haline geldiği vurgulanmakta. Uzmanlar, bu platformların algoritmaları aracılığıyla gençleri hedef aldığını ve belirli içeriklere yönlendirdiğini dile getiriyor. Suç ve toplumsal değerlere zarar veren içeriklerin yaygınlaştırıldığı belirtiliyor.
AVRUPA ÜLKELERİ ÖNLEM ALMAYA BAŞLADI
Dijital platformların etkisinin artmasıyla birlikte bazı Avrupa ülkeleri yaş sınırlaması ve içerik denetimi gibi önlemleri devreye sokmaya başladı. Bu durum, Türkiye'nin de benzer adımlar atıp atmayacağı sorusunu gündeme getiriyor.
PEKİ TÜM BUNLAR NE ANLAMA GELİYOR?
Bilişim Uzmanı Osman Demircan, “Farklı üç durumu değerlendirmek gerekiyor. Ekonomik anlamda ciddi bir reklam bağımlılığımız var. Türkiye’de dijitalin payı %74 seviyelerinde.” dedi ve detaylandırdı:
— Bilgi ortamındaki riskler; algoritmik dağılım. Algoritmalar yönlendirilebildiği sürece gündem belirleme sadece algoritmanın ve o algoritmayı yaratanların inisiyatifine kalır. Bu durumun en büyük riskleri arasında dezenformasyon ve koordineli manipülasyon yer alıyor.
‘MİLLİ GÜVENLİK SORUNU OLARAK ALGILANMALI’
— Konunun milli egemenlik sorunu olarak algılanması, yerel kanunların gözden geçirilmesi ve uygulanmasının sağlanması gerektiği belirtiliyor.
— Yabancı platformlar, sırf yabancı oldukları için kurallara uymama hakkına sahip değiller. Türkiye'de yayın yapan tüm dijital platformlar bu kurallara uyum sağlamak zorunda.
DİJİTAL İŞGAL UYARISI
Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Türkiye'nin sessiz ama derin bir 'dijital işgal' ile karşı karşıya olduğunu ifade etti. Yabancı dijital platformların ülkenin ekonomik damarlarını kurutma potansiyelinin olduğunu vurguladı.
REKLAM GELİRLERİNDE ÇÖKÜŞ TABLOSU
Kırık, 2024 yılında yabancı platformlara aktarılan 158 milyar liralık reklam gelirinin, yerel medyanın payını %26'ya düşürdüğünü belirtti. “Bu tablo toplamda bir felaketi işaret ediyor.” dedi.
TÜRKİYE BU DURUMA KARŞI NASIL ÖNLEMLER ALMALI?
Demircan, yasakların çözüm olmayacağını ancak sosyal mecralar ile uyum içinde hazırlanan kanunların sürekliliği koruyacağını ifade etti.
“Reklamlar denetim altına alınmalı, devlet kurumlarının reklam kütüphanelerine erişimi sağlanmalıdır.” dedi.
‘ÇOCUKLARIN GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI ŞART’
Demircan, çocuk güvenliğinin sağlanması gerektiğine dikkat çekti; yaş doğrulamaları standart hale getirilmeli.
DÜNYADAN DİRENİŞ ÖRNEKLERİ
Kırık, Avustralya ve Kanada'nın yerel yayıncıları koruma çabalarını örnek gösterdi. Bu ülkeler, dijital devlere karşı yasalar çıkartarak hak elde ettiler.
TÜRKİYE İÇİN DİJİTAL TELİF ZORUNLULUĞU
Kırık, Türkiye için bir 'Dijital Telif Yasası'nın kaçınılmaz olduğunu, içerik üreten her kurumun haklarını koruması gerektiğini ifade etti.
‘HAREKET ALANLARI DERHAL DARALTILMALI’
Kırık, Türkiye'deki dijital platformlar için mali denetimlerin şart olduğunu vurgulayarak, Dijital Hizmet Vergisi oranlarının artırılması gerektiğini belirtti.
Kırık, dijital egemenliğin kazanılmasının bir varoluş mücadelesi olduğunu dile getirerek, TBMM'de bekleyen Dijital Telif Yasası'nın bir an önce yasalaşması gerektiğini vurguladı.
Bu platformların tarafsız olduğu iddiası, Filistin ve Gazze'deki durum karşısında tamamen çürümüştür. Bugün karşımızda bir sansür makinesi var. Bu yapılar, mazlumların feryadını görünmez kılan algoritmik oyunlarla gerçekleri dünyadan saklıyor.
Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık
BREZİLYA, FRANSA VE DEVLETE MEYDAN OKUYAN PLATFORMLAR
Brezilya ve Fransa gibi ülkeler, dijital devlere karşı kararlı savunma hatları oluşturarak egemenliklerini koruyor.
Kırık, Brezilya'nın platformu erişime kapatarak gücünü kanıtladığını ve Fransa'nın Google'a karşı kazandığı davayı örnek gösterdi.
Yabancı platformların Türkiye'ye yönelik politikaları, içimizi zayıflatmayı hedefliyor. Bu platformlar, tehdit unsurları barındıran içerikleri ön plana çıkarıyor.
Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık
ÇİN MODELİ VE VERİ EGEMENLİĞİ
“Kendi dijital kalelerini inşa eden Çin, veri sömürüsünü engelleyerek yerli ekosistemini oluşturdu.” diyen Kırık, Türkiye'nin bu örneklerden ders çıkararak acil bir yasayı hayata geçirmesi gerektiğini belirtti.
“158 milyar liralık kaybı durdurmanın başka yolu yoktur.”
