Tarımda Yeni Güç: Koyun Sütü Ekonomisi

Türkiye tarımı, uzun zamandır sessiz fakat etkili bir dönüşüm sürecinden geçiyor. Kırmızı etten süt ürünlerine, geleneksel hayvancılıktan yüksek katma değerli gıda ihracatına kadar uzanan bu dönüşümde, önemli bir rol üstlenen alan ise koyun ekonomisi. Özellikle Güneydoğu'da, terörsüz Türkiye süreciyle birlikte yıllar sonra yeniden hayvancılığa açılan yaylalar ve meralar, küçükbaş hayvan yetiştiriciliğini hızlandıran en önemli etkenlerden biri oldu.

ÜRETİCİ ARAZİYE DÖNDÜ
Güvenliğin artmasıyla birlikte, üreticilerin yeniden araziye dönmesi, sürü büyüklüklerini doğrudan etkiledi. Artan koyun varlığı, yükselen süt ve süt ürünleri talepleri, devlet destekli büyük ölçekli işletmeler ve özel sektörün yenilikçi yatırımları, küçükbaş hayvancılığı tekrar stratejik bir alan haline getiriyor.

KOYUN VARLIĞI ARTTI
Son yıllarda Türkiye'de koyun sayısı yeniden artış göstermeye başladı. Tarım politikalarında küçükbaş hayvancılığın teşvik edilmesi, meraya dayalı üretimin desteklenmesi ve damızlık ırklara yapılan yatırımlar, bu yükselişi destekliyor. Özellikle süt verimi yüksek olan ivesi gibi yerli ırklar, hem üreticinin gelirini artırmakta hem de sanayi için sürdürülebilir ham madde sağlamakta. Bu dönüşümün en çarpıcı örneklerinden biri, Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Ceylanpınar Tarım İşletmesi. Dünyanın tek parça haldeki en büyük tarım işletmesi olarak kabul edilen bu tesiste, sadece bu yıl 60 bin ivesi cinsi kuzu doğdu. İşletmenin toplam küçükbaş hayvan sayısı 152 bine ulaşırken, yıl sonunda kuzu sayısının 63 bine çıkması bekleniyor. Ceylanpınar Tarım İşletmesi, yüksek süt verimi ve et kalitesiyle bilinen ivesi koyun popülasyonunun dünya genelindeki en büyük nüfusuna sahip. İşletmede yılda yaklaşık 4 bin 200 ton koyun sütü üretilirken, bu rakamın önümüzdeki yıl 4 bin 500 tona artırılması hedefleniyor. Kuzuların doğumdan itibaren veteriner hekimler ve teknik ekipler tarafından takip edilmesi, besleme ve sağlık süreçlerinin standartlaştırılması ise modern hayvancılığın geldiği noktayı gözler önüne seriyor. Bu ölçek, koyun yetiştiriciliğinin planlı bir ekonomik model haline geldiğini gösteriyor.

ABD VE ORTADOĞU'DA RAFLARA GİRDİ
Koyun sütü, dünya genelinde inek sütüne kıyasla daha niş fakat daha yüksek katma değerli bir ürün olarak öne çıkıyor. Peynir, tereyağı ve özel süt ürünlerinde kullanılan koyun sütüne özellikle ABD ve Ortadoğu pazarlarında yoğun bir talep var. Türkiye'nin bu alandaki avantajı, kaliteli hammadde ve geleneksel üretim bilgisidir. Şanlıurfa merkezli Urfarm Süt ve Süt Ürünleri, bu dönüşümün özel sektördeki en güçlü örneklerinden biri. 25 yıl önce bir çadırda başlayan peynir üretimi, bugün yalnızca koyun sütü işleyen 7 bin metrekarelik modern bir fabrikaya dönüşmüş durumda. Şirket, yılda 11 bin ton sütü 3 bin 800 aileden tedarik ederek hem üreticiyi destekliyor hem de bölge ekonomisine katkı sağlıyor.

İHRAÇ EDİLİYOR
Koyun ekonomisinin büyümesi, yalnızca hayvancılığı değil; lojistikten laboratuvarlara, gıda teknolojilerinden ihracata kadar geniş bir ekosistemi besliyor. Urfarm, koyun sütünden ürettiği pecorino, tulum peyniri ve sadeyağ gibi ürünlerle, bugün ABD ve Orta Doğu pazarlarında yer alıyor. Harran Üniversitesi iş birliğiyle kurulan laboratuvarlar ise kalite ve izlenebilirliği güvence altına alıyor. Bu yapı, küçük üreticiden sanayiciye kadar uzanan zincirde yeni girişimlerin önünü açıyor. Koyun sütü odaklı butik üretimler, coğrafi işaretli ürünler ve ihracata yönelik markalar, genç girişimciler için cazip bir sektör oluşturuyor. Türkiye'de koyun ekonomisi, artık sadece hayvan sayısıyla değil, oluşturduğu ekonomik değerle de anılmakta. Şanlıurfa'daki büyük kamu işletmelerinden, çadırdan fabrikaya uzanan özel sektör hikâyelerine kadar bu alan; istihdam, ihracat ve kırsal kalkınma konusunda stratejik bir role sahip. Doğru destek, planlı üretim ve yenilikçilikle koyun ekonomisi, tarımda sessiz ama kalıcı bir kalkınma modeli haline dönüşüyor.