Merkez Bankalarının Rezerv Dengelemesi: Doların Tahtı Sallanıyor, Altın Gücünü Artırıyor

Dünya genelindeki merkez bankalarının küresel rezerv yapısında çarpıcı bir değişim gözlemleniyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine dayanarak, ABD dolarının küresel döviz rezervlerindeki payı azalma gösterirken, Dünya Altın Konseyi (WGC) verilerine göre ise altın alımında hızla bir artış yaşanıyor.

Doların Rezervlerdeki Payı Düşüşte

IMF'nin Resmi Döviz Rezervlerinin Para Birimi Dağılımı (COFER) verileri, 2025'in üçüncü çeyreği itibarıyla küresel rezervlerin 13 trilyon dolara ulaşacağını ortaya koyuyor. Aynı dönemde doların rezervler içindeki payı yüzde 56,92'ye gerileyerek, 1999 başındaki yüzde 71,19 seviyesinden bu yana yaşanan düşüşü devam ettirdi. Avronun payı sınırlı bir artışla yüzde 20'nin üzerine çıktı; yen ve yuan gibi diğer para birimleri ise dalgalı bir seyir izliyor.

Altın Rezervlerinde Artış Trendi Sürüyor

Döviz tarafında böyle bir tablo yaşanırken, altın rezervlerinde belirgin bir yükseliş dikkat çekiyor. Dünya Altın Konseyi (WGC) verilerine göre, merkez bankalarının son yıllarda altın alımları hız kazanmış durumda ve 2025'te küresel altın talebinin ilk kez 5 bin tonun üzerine çıkarak rekor kırması bekleniyor. Bu artışın, özellikle gelişmekte olan ülkelerin rezervlerini çeşitlendirme isteğiyle doğrudan ilişkili olduğu görülüyor.

ABD'nin 8.133 ton, Almanya'nın 3.351 ton, Çin'in 2.304 ton altın rezervi bulunurken, Türkiye ise 645 ton altın rezervine sahip. 6 Ocak itibarıyla Merkez Bankası'nın altın rezervleri, 4 milyar 294 milyon dolar artışla 116 milyar 728 milyon dolardan 121 milyar 22 milyon dolara yükseldi.

Amerikan Doları Küresel Ödemelerdeki Etkinliğini Koruyor

Doların rezervlerdeki payındaki azalma, dolara olan güvenin sarsılıp sarsılmadığına dair tartışmaları alevlendiriyor. Ancak küresel finansal işlemlerde dolarla yapılan ticaretin hakimiyetinin sürdüğü dikkat çekiyor.

ABD'nin küresel ticarette yaklaşık yüzde 10'luk bir paya sahip olmasına rağmen, ticaretin yarısından fazlası dolar cinsinden fatura ediliyor. Enerji ödemelerinin bir kısmının dolar dışı para birimlerine kaymasına rağmen, çoğu emtia dolar üzerinden fiyatlandırılmaya devam ediyor.

Ödemelere ilişkin veriler, doların küresel ödemelerdeki en çok kullanılan para birimi olduğunu gösteriyor. SWIFT verilerine göre, doların küresel ödemelerdeki payı geçen yıl aralık ayında yüzde 50,49 olarak kaydedildi.

Aynı dönemde avronun payı yüzde 21,9, İngiliz sterlininin payı yüzde 6,73, Kanada dolarının payı yüzde 3,44, Japon yeninin payı yüzde 3,42 ve Çin yuanının payı ise yüzde 2,73 olarak belirlendi.

Doların Düşüşü Çeşitlendirme Stratejileri ile İlgili

Uzmanlar, doların payındaki düşüşün bir “güven kaybı” belirtilerinden ziyade, rezerv yöneticilerinin risklerini dağıtma stratejilerinden kaynaklandığını belirtiyor. Daha önce ABD Merkez Bankası (Fed) bünyesinde çalışan American Enterprise Institute (AEI) Kıdemli Uzmanı Steven Kamin, dolardaki pay azalsa da küresel piyasalarda hala baskın para birimi konumunda olmaya devam ettiğini ifade etti.

Kamin, rezerv yöneticilerinin çeşitlendirme arayışı ve geleneksel olmayan para birimlerine yönelmeleri nedeniyle doların toplam payının azaldığını aktardı. Ayrıca, rezervlerini artıran İsviçre gibi ülkelerin dolara oranla daha az dolar bulundurmasının bu duruma etki ettiğini belirtti.

Kamin, rezervlerdeki düşüşün dolardaki değer kaybıyla da ilişkili olabileceğini ifade etti. Avro, yuan veya diğer para birimlerinin doları global kapsamda ikame edeceğine inanmadığını belirten Kamin, “Doların öngörülebilir gelecekteki hakimiyetinin devam etmesini bekliyorum, ancak bu hakimiyetin boyutunda bir azalma görülecek.” dedi.

Politika Belirsizlikleri Önemli Bir Faktör

Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola, son yıllarda doların küresel rezervlerdeki payındaki azalmanın birkaç faktörün bir araya gelmesiyle ilgili olduğunu dile getirdi. Ancak, bunun en belirgin nedeninin geçen yılki politik belirsizlikler olduğunu vurguladı.

Sonola, dolara olan güvenin kaybolduğuna dair kesin bir noktaya varılmadığını, durumun hâlâ uzak olduğunu ifade etti. Uzun vadeli bir bakış açısıyla incelendiğinde, doların nominal değerinin uzun vadeli ortalamalarla kıyaslandığında hala yakın seyir izlediğine dikkat çekti.

Sonola, ilerleyen dönemde doları ikame edecek herhangi bir para biriminin çıkacağını öngörmediğini belirterek, ABD'deki derin hisse senedi, kredi ve tahvil piyasalarının dolara önemli destek verdiğini kaydetti.