Çanakkale Savaşları Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir araştırma, 1915 yılının Kasım ayında yaşanan trajediyi Türk arşiv belgeleri ve subay hatıratlarıyla gün yüzüne çıkardı. Çanakkale Savaşları Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Murat Karataş'ın yaptığı çalışma, Çanakkale’deki Mehmetçik’in de sel ve kar fırtınasıyla zorlu bir mücadele verdiğini tüm yönleriyle belgeledi.
Prof. Dr. Karataş, 26 Kasım 1915 tarihinde başlayan ve 3 gün süren fırtınanın cepheyi adeta başka bir Sarıkamış ortamına dönüştürdüğünü belirterek, “Sarıkamış’taki felaketin benzeri Çanakkale'deki askerlerimizi de etkiledi. Aniden bastıran sağanak yağış, Anafarta Ovası’nı göle çevirdi. Arkasından gelen kar fırtınası ise ıslak kıyafetleri askerlerimizin üzerinde dondurarak, siperlerin suyla dolmasına ve mühimmatların sele kapılmasına neden oldu. Askerlerimiz, dondurucu soğukla karşı karşıya kaldı ve bu durum 'beyaz ölümü' beraberinde getirdi. Arşiv belgeleri, bu üç günlük süreçte doğanın adeta 'üçüncü bir ordu' gibi savaştığını ve siperleri yaşanmaz hale getirdiğini gösteriyor” ifadelerini kullandı.
'Soğuk İle Mehmetçik Üzerindeki Yıkıcı Etkisini Anlayabilmek Açısından Önemli Bir Veri'
Prof. Dr. Murat Karataş, soğuğun etkisini karşı siper verileriyle özetleyerek, şunları söyledi:
“Soğuk, üniforma fark etmeksizin herkesi etkiledi. Müttefik kuvvetler, 28 Kasım tarihini 'Donmuş Ayak Günü' olarak hafızalarına kazıdılar. İngiliz resmi kayıtlarına göre harekat süresince 1380 'siper ayağı' vakası yaşandı ve bu fırtına sonucunda 6 bin 602 donma vakası hastanelere sevk edildi. Yaklaşık 8 bin asker, tek kurşun atamadan muharebe dışı kaldı ve bu felaket, soğuğun Mehmetçik üzerindeki yıkıcı etkisini anlamamız açısından önemli bir veri.”
Felaketin en ağır sonuçlarıyla karşılaşan birliklerin başında 18, 33, 34, 36 ve 59’uncu alaylar geldiğini belirten Prof. Dr. Karataş, “O dönemin 18’inci Alay Komutanı Binbaşı Mustafa’nın raporu, durumun vahametini tek bir cümle ile özetliyor. Komutan, sel ve don olaylarının ardından alayının durumunu 'Adeta büyük bir muharebe vermiş kadar yıpranmıştır' sözleriyle rapor etmiştir” diye ekledi.
'Doğanın Acımasız Koşullarına Karşı Destansı Bir Sabır Sınavı Verilmiştir'
Genelkurmay Başkanlığı arşivlerine göre, resmi kayıtlarda zorlu hava koşullarında 53 askerin sel sularında boğularak, 248 askerin ise donarak şehit olduğu bilgisi yer aldı. Prof. Dr. Murat Karataş, “Kayıp askerlerimiz ve hastaneye kaldırıldıktan sonra şehit düşenlerle birlikte bu sayının çok daha yüksek olduğu aşikar. Net rakam verememekle birlikte, birinci el askeri kaynaklar bize, bu felaket nedeniyle hastaneye dahi gidemeden şehit olan asker sayımızın 500 kişiden aşağı olmadığını gösteriyor. Tıpkı Sarıkamış’ta olduğu gibi Çanakkale'de de askerimiz, düşman ateşinden ziyade doğanın acımasız koşullarına karşı destansı bir sabır sınavı vermiştir. Bu trajik olayın tüm belgeleri ve detayları, Anafarta Dergisi'nin 29'uncu sayısında tarihe bir not olarak düşülmüştür” dedi.
