TCMB'den Enflasyon Sepeti Güncellemesi Hakkında Açıklama

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), uluslararası standartlara uyum sağlaması amacıyla Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) hesaplama yöntemlerinde üç ana alanda metodolojik değişiklik yapıldığını duyurdu.

Merkez Bankası ekonomistleri tarafından hazırlanan raporda, aşağıdaki ifadeler yer aldı:

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), hanehalklarının tükettiği mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki zaman içindeki değişikleri ölçmekte ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından Avrupa Birliği (AB) normlarına uygun olarak hesaplanmaktadır. Ocak 2026'dan itibaren, TÜİK, uluslararası standartlarla uyum sağlamak için TÜFE hesaplama yönteminde bazı değişikliklere gitmiştir. Bunlar; tüketim harcama sınıflandırmasının güncellenmesi, TÜFE baz yılının 2025'e yükseltilmesi ve harcama ağırlıklarının belirlenmesinde “Ulusal Hesaplar Hanehalkı Nihai Tüketim Harcamaları”nın ana veri kaynağı olarak kullanılmaya başlanmasıdır. Bu yazıda, söz konusu değişikliklerin TÜFE üzerindeki etkileri incelenecektir.

Sınıflandırma ve Baz Yılı Değişikliği

Önceki sınıflandırmada, harcama kalemleri 12 ana grup, 43 alt grup ve 407 madde ile tespit edilmiştir. Ancak zaman içinde tüketim alışkanlıklarının değişmesi ve ürün çeşitliliğinin artmasıyla bazı kategoriler güncelliğini kaybetmiştir. Yeni ürün ve hizmetlerin sınıflandırılması zorlaşmıştı. Bu nedenle, Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen ve AB ülkelerinde zorunlu hale gelen yeni sınıflamaya geçiş yapılmıştır.

Yeni sınıflama, güncel tüketim yapısını daha etkili yansıtacak şekilde kategori sayısını artırırken, mal ve hizmet ayrımını da net bir hale getirmiştir. Ayrıca çevrimiçi hizmetler (paket yemek servisi taşıma ücreti vb.) ve yeni tüketim biçimleri (elektrikli otomobillerin şarjı, çamaşır kurutma makinası vb.) de kapsam içerisine alınmıştır. Bunun yanında, harcama kalemleri 12 ana grup yerine 13 ana grup altında yenilikle düzenlenmiştir. Çeşitli Mal ve Hizmetler ana grubunda yer alan bazı kalemler, “Sigorta ve Finansal Hizmetler” ve “Kişisel Bakım, Sosyal Koruma ve Çeşitli Mal ve Hizmetler” başlıkları altında ayrıştırılarak yeniden tanımlanmıştır. Ayrıca “Haberleşme” ana grubunun kapsamı genişletilerek “Bilgi ve İletişim”, “Eğlence ve Kültür” ana grubu ise “Eğlence, Dinlence, Spor ve Kültür” olarak yeniden tasarlanmıştır.

Sınıflandırmadaki bu değişim ile eş zamanlı olarak, TÜFE'nin baz yılı da 2025 olarak güncellenmiştir. Endeksin yeni baz yılına göre yeniden ölçeklendirilmesi ise geçmiş aylık ve yıllık enflasyon oranlarını etkilememektedir.

Ağırlık Değişikliği

Eski sınıflandırmadaki ağırlıklar, Hanehalkı Bütçe Anketi, kurumsal nüfus anketi, turizm anketi ve idari kayıtlardan elde edilen harcama ve ciro bilgileri ile, Ulusal Hesaplar Hanehalkı Nihai Tüketim Harcama verilerinin değişim hızları ile hesaplanmaktaydı. Yeni sınıflama ile eş zamanlı olarak, TÜFE ağırlıklarının belirlenmesinde kullanılan veri kaynakları da değişmiştir.

Bu çerçevede, tüketim paylarının hesaplanması için “Ulusal Hesaplar Hanehalkı Nihai Tüketim Harcamaları” verileri ana veri kaynağı haline gelirken, “Hanehalkı Bütçe Araştırmaları” alt sınıf ağırlıklarında tamamlayıcı kaynak olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ulusal hesapların düzenli güncellenmesi, tüketim kalıplarındaki değişimlerin daha hızlı bir şekilde yansıtılmasına olanak tanımaktadır. Bu yaklaşım, TÜFE ile GSYH deflatörü gibi fiyat değişimlerine ilişkin makroekonomik göstergeler arasında tutarlı bir bağ kurulmasını sağlamaktadır.

Ağırlıkların alt kalemler ve özel kapsamlı göstergeler bazında incelenmesi sonucunda, en belirgin değişimin hizmet sektöründe meydana geldiği görülmektedir. Tüketim kalıpları ve ekonomideki yapısal dönüşümle paralel olarak, hizmet sektörünün payında 7,4 puanlık bir artış yaşanmıştır. Bu artışta ulaştırma hizmetleri, lokanta ve otel ile diğer hizmetlerin etkili olduğu gözlemlenmiştir. Ek olarak, eğlence, spor ve kültür ile finansal hizmetlerin tüketim payında da bir artış dikkat çekmektedir. Bu durum, gelişmiş ülkelere yakınsama sürecinin bir yansıması olarak, millî gelir verilerinde hizmet sektörünün payındaki artış ile örtüşmektedir. Tüketim harcamalarında da hizmetlere doğru bir kayma gözlemlenmektedir. Benzer bir artış hizmet istihdamında da ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, TÜFE'deki kompozisyon değişiminin diğer makro göstergelerle uyumlu olduğu söylenebilir.

Hizmet grubundaki ağırlıktaki artışa karşın, diğer ana grup ağırlıkları 2025 yılına göre azalmaktadır. En belirgin düşüş, 3,2 puan ile enerji grubunda yaşanmaktadır. Bu grupta, şebeke suyu ve sübvansiyonların etkisiyle elektrik ve doğal gaz kalemleri öne çıkmaktadır. Temel malların 2026 yılı ağırlığında 3,0 puanlık bir gerileme yaşanmıştır. Bu değişimin öncüsü dayanıklı mallardır. Gıda grubundaki ağırlıkta ise sınırlı bir azalma gözlemlenmesine rağmen, alt kırılım düzeyinde farklılaşan bir tablo mevcut. İşlenmemiş gıdanın ağırlığı taze meyve-sebzedeki düşüşle gerilerken, işlenmiş gıdanın ağırlığı artmaktadır. Tüm bu gelişmeler ışığında, B ve C göstergelerinin ağırlıkları sırasıyla 5,2 ve 4,5 puan artarak yüzde 79,3 ve yüzde 65,3'e ulaştı.

İkili düzeydeki ana harcama gruplarında ise ağırlıklar bir önceki yıla göre en fazla konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunda azalırken, bunu bilgi ve iletişim ile sağlık grubu izlemiştir. Ağırlıkların en fazla arttığı gruplar ise değişen tüketim kalıplarının etkisini hissettiren lokanta ve konaklama, eğlence, dinlence, spor ve kültür grubu olmuştur. Diğer ana harcama gruplarında ise ağırlık değişimleri görece sınırlı olmuştur.

Etki Analizi

Bu bölümde, ağırlık değişikliklerinin 2026 yılı Ocak ayı enflasyonuna etkisi değerlendirilecektir. TÜİK tarafından yayımlanan en kapsamlı fiyat endekslerinin beşli hane düzeyinde oluşturulması nedeniyle, eski ve yeni ağırlıklar kullanılarak beşli hane düzeyinde hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Bu hesaplamalar, endeksin ağırlık yapısındaki değişikliğin Ocak ayı enflasyonuna etkisinin yaklaşık 0,1 puan azaltıcı yönde olduğunu göstermektedir.

2025 yılında mallarda yıllık enflasyon yüzde 25, hizmetlerde ise yüzde 44 düzeyinde kaydedilmiştir. 2026 yılında da hizmet enflasyonunun mal enflasyonundan daha yüksek olabileceği öngörüldüğünden, hizmetlerin ağırlıklarındaki artışın bu seneki enflasyon oranını yukarıya doğru etkileme potansiyeli bulunmaktadır. Öte yandan, 2025 yılında olduğu gibi 2026 yılında da yıllık hizmet enflasyonunun, mal enflasyonuna göre daha hızlı gerileme göstermesi muhtemeldir. Dolayısıyla, bu iki etki bir arada değerlendirildiğinde, hizmetlerindeki ağırlık değişiminin yıllık enflasyona yaklaşık 1 puanlık yukarı yönlü etkisinin olacağı öngörülmektedir.