Dijital Platform Çalışanlarına Yeni Düzenleme: Sigorta Primleri Otomatik Kesilecek

Hükümet, iş dağılımında algoritmalar kullanan yerli ve uluslararası dijital platformlar üzerinden temizlik, bakım, kurye, kargo ve yemek dağıtım hizmeti veren çalışanlar için yeni bir düzenleme üzerinde çalışmalar yürütüyor. İlgili detaylar İŞ'İN DOĞRUSU'nda…

Dijital Platform İşi Nedir?
Geleneksel iş modellerinden farklı olarak, dijital platform işi, internet tabanlı yapılar aracılığıyla ürün ya da hizmet satışı gerçekleştirmeyi ifade eder. Bu modelde, üç ana aktör bulunur: müşteri, platform sağlayıcı ve hizmeti sunan çalışan. İş kurma ve yönetim süreçleri dijital araçlar ve algoritmalar üzerinden yönlendirilir. Ulaşım, lojistik, paket teslimatı, ev hizmetleri, yemek, özel ders verme ve yazılım geliştirme gibi sektörlerde yaygın olarak kullanılan bu model, iki şekilde uygulanmaktadır. Birinci yöntem, Amazon gibi sanal çalışmalardır; ikinci yöntem ise, Yemeksepeti, Uber ve Armut gibi talep üzerine konum tabanlı çalışma modelidir.

Dijital Platform Çalışanlarının Hukuki Statüsü Nedir?
Türk hukukunda dijital platformlarda hizmet sunanlar için özel bir yasal düzenleme mevcut değil. Bu durum, platform ekosisteminin hızlı gelişimi karşısında hukuki belirsizlikler yaratıyor. Yemeksepeti, Armut ve Uber gibi platformlar aracılığıyla çalışan pek çok kişinin hukuki durumu belirsiz. Bu çalışanlar işçi mi? Bağımsız çalışan ya da yeni bir istihdam kategorisine mi dahil? Türk hukukunda bu konuda kesin bir düzenleme bulunmuyor.

Hükümetin Yasal Düzenleme Çalışmaları Hangi Aşamada?
Hükümet, temizlik, bakım, kargo ve yemek dağıtımı gibi alanlarda çalışanlarla dijital platformların oluşturduğu yeni bir düzenleme yapmayı hedefliyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yürüttüğü çalışmalar doğrultusunda, motokuryelerin de aralarında bulunduğu dijital platformlarda çalışanların hukuki durumu belirlenecek. Çalışanların 'işçi' mi yoksa 'bağımsız yüklenici' mi olduğunu netleştirecek adımlar atılacak. Ayrıca, bu çalışanların iş alma süreçleri, performans değerlendirmeleri ve ücretlendirme sistemlerini belirleyen algoritmaların sınırları da çizilecek ve esneklik süreçleri korunacak.

Çalışanların İş Güvenceleri Olacak mı?
İş sağlığı ve güvenliği kriterleri belirlenerek, bu platformlara hizmet edenlerin hakları koruma altına alınacak. Ayrıca mesleki yeterlilik ve belgelendirme çalışmaları hayata geçirilecek. Çalışanların iş güvencelerini sağlayacak hakları güvence altına alınacak ve platformların keyfi işten çıkarma riski bertaraf edilecek. İşsizlik, sağlık sigortası ve emeklilik haklarından yararlanma zemini oluşturulacak, sendikal yoksunluk giderilecektir. Dijital platformlarla ilgili oluşturulan ekosistem, belirli kurallar çerçevesinde kayıt altına alınarak netleştirilecektir.

Avrupa Ülkelerindeki Durum Nedir?
Avrupa Birliği üyesi ülkelerde platform çalışanlarının statüsüne yönelik verilen mahkeme kararları, geleneksel bağımsız çalışan anlayışından uzaklaşma eğilimlerini gün yüzüne çıkarıyor. Hollanda, Almanya, Fransa, İspanya, İtalya ve İngiltere mahkemeleri, platform çalışanlarının bağımsız çalışandan ziyade işçi statüsünde olduğunu karara bağlayarak bu alandaki paradigma değişimi için önemli adımlar atıyor. 8 Şubat 2024 tarihinde Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosu arasında varılan mutabakat sonucunda, platform çalışanlarının işçi statüsü yasal bir dayanak kazanmış oldu.

PRİM ÖDEMELERİNDE NASIL BİR DEĞİŞİKLİK OLACAK?
Kurye, temizlik, bakım, kargo ve yemek dağıtımı gibi serbest işlerde çalışanların, BAĞ-KUR primleri ödenmeden sildirme yöntemine yöneldiği görülmektedir. Sağlık hizmetlerinden yararlanmak ve emeklilik için gerekli olan düşük primleri ödenmeyenlerden bu fırsatları kaçıranlara kolaylık sağlanacak. Yeni düzenleme ile sosyal güvenlik primleri, çalışanın ücreti ödenmeden önce kaynağında kesilecektir.