Yeni karşılama merkezi ve otopark düzenlemesine dair kamuoyuna yansıyan iddialara açıklık getiren İnceciköz, “Efes Ören Yeri, otopark rantına kurban edilemeyecek kadar değerli. Mevcut otoparkın altında keşfedilen Bizans Sarayı kalıntıları nedeniyle alan kazıya açılıyor, yeni giriş ve karşılama merkezi sur dışında ve mevcut noktadan yaklaşık 850 metre uzaklıkta planlandı.” ifadelerini kullandı.
UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan ve Türkiye'nin en çok ziyaret edilen ören yeri olan Efes Antik Kenti’nde ziyaretçi yönetimi yeniden düzenleniyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen bu yeni uygulama ile mevcut giriş alanı sur dışında bir noktaya taşınırken, Bizans Sarayı kalıntılarının üstünde bulunan ve yıkım kararı alınan mevcut otopark ve dükkanlar kaldırılacak ve tarihi miras gün yüzüne çıkarılacak.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz, Efes Ören Yeri'nde yaptığı incelemelerde devam eden çalışmalar hakkında teknik ve hukuki bilgileri aktardı; kamuoyuna yansıyan iddialara cevap verdi. İnceciköz, “Efes Ören Yeri, otopark rantına zarar verilemeyecek ölçüde kıymetlidir. Bu projeye karşı çıkmanın nedeni, belediyenin otoparktan elde ettiği kazançtan vazgeçmek istememesidir.” şeklinde konuştu.
Birol İnceciköz, açıklamalarına Sn. Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un Ekim 2023'te duyurduğu Geleceğe Miras – Sonsuz Efes Projesi çerçevesinde yürütülen çalışmalara atıfta bulunarak başladı. Geçen iki yıl içinde; Kazı Koordinatörü Prof. Dr. Serdar Aybek ve Kazı Başkanı Doç. Dr. Martin Steskal liderliğinde yoğun çalışmalar yürütüldüğünü belirtti.
Bu çalışmaların temel amacının Efes Antik Kenti’nin bugüne kadar bilinmeyen unsurlarını gün yüzüne çıkararak bilim dünyasına ve kamuoyuna sunmak olduğunu ifade eden İnceciköz, bu bağlamda sadece izleri tespit edilebilen Tiyatro Caddesi ile Liman Caddesi’nin devamının ortaya çıkarıldığını, ayrıca Roma dönemine ait en büyük hamamlarından biri olan Liman Hamamı'ndaki önemli bulguların gün yüzüne çıkarıldığını kaydetti. Serapis Tapınağı’nda yürütülen kazı çalışmalarının yanı sıra, yapının yeniden ayağa kaldırılmasına yönelik altı boyutlu bilimsel çalışmalarla desteklenen projenin de tamamlandığını söyledi.
2025'TE 2,5 MİLYON ZİYARETÇİ: MEVCUT GİRİŞ İHTİYACI KARŞILAMAKTAN Uzak
Birol İnceciköz, Efes Antik Kenti’nin artan ziyaretçi sayısı nedeniyle yeni bir ziyaretçi yönetimi modeli gereksinimi olduğunu vurguladı, “Efes, 2025'te 2,5 milyonu aşan ziyaretçi sayısıyla Türkiye’nin en fazla ziyaret edilen ören yeridir. Gece Müzeciliği kapsamında yoğun ilgi gören antik kentimizin mevcut giriş alanı, ticari üniteler ve otoparklar hem kapasite hem estetik açıdan ihtiyaçlara cevap veremezmektedir.” ifadelerini kullandı.
Mevcut otopark ve ticari alanların ören yerinin merkezinde yer aldığını belirten İnceciköz, bu alanlarda geçmişte izinsiz uygulamalar gerçekleştirildiğini ve yerel yönetimler tarafından izinsiz asfalt döküldüğünü aktardı. Bu çerçevede, Geleceğe Miras – Sonsuz Efes Projesi kapsamında katılımcı bir anlayışla yeni bir ziyaretçi karşılama merkezi projesi hazırlandığını belirten İnceciköz, alandan daha uzakta konumlandırılan bu projeyle mevcut yapıların ve otoparkın kaldırılmasının hedeflendiğini söyledi.
İnceciköz, düzenlemeyle mevcut otopark ve ticari alanların altında bulunan ve jeoradar çalışmaları ile tespit edilen Bizans Sarayı kalıntılarının bütüncül kazı faaliyetleri ile ortaya çıkarılacağını, restorasyon ve konservasyonunun yapılarak gezi güzergahına dahil edileceğini, böylece yeni bir gezi rotası oluşturulacağını ifade etti.
PROJENİN AŞAMALARI VE BİLİMSEL SÜREÇ
İnceciköz, kamuoyunda gündeme gelen “antik kentin girişine yeni yapılaşma” iddialarını açıklığa kavuşturarak, Efes Antik Kenti’nde Bakanlık tarafından yürütülen uygulamaların sağlıklı ve bilimsel bir çerçevede ilerleyebilmesi amacıyla oluşturulan Bilim Kurulu ile Kazı Başkanlığı ve Kazı Koordinatörlüğünün denetiminde hareket edildiğini belirtti.
Yeni ziyaretçi karşılama merkezinin antik kentin sur duvarlarının dışındayken mevcut dükkanlar, hizmet üniteleri ve otopark alanından yaklaşık 850 metre uzakta konumlandırıldığını ifade eden İnceciköz, proje aşamasında alanın detaylı etüdünün yapıldığını, korunması gereken arkeolojik verilerin tespit edildiğini, flora ve fauna açısından korunacak türlerin belirlendiğini ve yıllara göre iklimsel yağış rejimine dair verilerin değerlendirildiğini kaydetti.
Elde edilen tüm analizler doğrultusunda, ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak planlanan ziyaretçi karşılama yapıları ile otopark alanının en uygun noktada konumlandırılmasına, Bilim Kurulu, Kazı Başkanlığı ve Kazı Koordinatörlüğü onayı doğrultusunda karar verildiğini vurguladı.
Düzenlemenin uluslararası örneklerle uyumlu olduğunu belirten İnceciköz, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan birçok arkeolojik alanda benzer ziyaretçi yönetimi ve karşılama merkezi uygulamalarının hayata geçirildiğini hatırlattı. Roma, Atina, Pompeii, Delphi ve Angkor gibi ören yerlerinde ziyaretçi karşılama merkezlerinin antik dokudan uzakta, kontrollü bölgelere yerleştirildiğini ifade eden İnceciköz, Efes'te yürütülen çalışmaların da bu anlayışla uyumlu olduğunu söyledi.
Ayrıca yeni karşılama merkezinin mevcut Dünya Miras Alanı sınırlarının dışında ve Tampon Bölge sınırları içerisinde planlandığını, UNESCO Dünya Miras Merkezi’ne iletilmek üzere Kültürel Miras Etki Değerlendirme (KMED) Raporu hazırlandığını bildirdi.
YEREL BİLGİLENDİRME VE UYGULAMA SÜRECİ
Birol İnceciköz, sürecin yerelde de paylaşıldığını belirterek, “11 Ekim 2024 tarihinde Selçuk’ta gerçekleştirilen bilgilendirme toplantısında projenin tüm detayları; Selçuklu Kaymakamı Sn. Oğuz Alp Çağlar, Selçuklu Belediye Başkanı Sn. Filiz Ceritoğlu Sengel, Karayolları Bölge Müdürlüğü yetkilileri, ticari ünitelerin işletmecileri ve Selçuklu vatandaşlara bizzat tarafımdan aktarılmıştır.” ifadelerini kullandı. Daha sonrasında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelikler kapsamında hazırlanan yeni karşılama merkezi, otopark ve çevre düzenlemesini içeren projenin İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 22.10.2024 tarih ve 18411 sayılı kararı ile uygun bulunduğunu belirtti.
Uygulama çalışmalarına 2025 yılı Ocak ayında başlandığı, sürecin Kazı Başkanlığı, Kazı Koordinatörlüğü, Müze Müdürlüğü uzman arkeologları ile İzmir Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü denetiminde sürdürüldüğü bildirildi. Yeni Ziyaretçi Karşılama Merkezi için Bakanlığın ilgili Belediyesine ruhsat başvurusunda bulunduğu, ancak söz konusu başvurusunun süresi içerisinde sonuçlandırılmadığından, mevcut mevzuat çerçevesinde Bakanlık tarafından gerekli belgelerin temin edilerek Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nden inşaat ruhsatı alındığı ifade edildi.
Birol İnceciköz, kamuoyunda yer alan “44 bin metrekare alan asfaltlanacak” şeklindeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını belirterek, antik kentin tarihi yapısıyla uyumlu, ziyaretçi ihtiyaçlarını karşılayacak ve alanın flora ile faunasını gözeten yeni karşılama merkezi yapılarının; jeoradar ile arkeolojik buluntu tespit edilmeyen bölgelerde, kazı yapılmaksızın alana asgari düzeyde müdahale edilmesini sağlayan prekast temel sistemi üzerine, hafif çelik konstrüksiyon yöntemiyle inşa edilmesinin öngörüldüğünü ifade etti.
Proje kapsamında tespit edilen ihtiyaca yönelik, yeterli kapasitede otopark oluşturulan alanda asfalt kullanımının öngörülmediğini vurgulayan İnceciköz, bu düzenleme ile hem ziyaretçi deneyimini geliştirmek hem de kültürel mirası korumayı hedeflediklerini belirtti.
Yeni karşılama merkezi ve oluşturulan yeni gezi rotaları ile birlikte Efes Ören Yeri’nde ziyaretçilerin alanda dört ila beş saat vakit geçirebileceği, böylelikle ziyaret deneyiminin daha detaylı hale geleceği ifade edildi.
TİCARİ BİRİMLER VE ZİYARETÇİ DENEYİMİ
Yeni merkezde planlanan ticari birimlerin, mevcut ruhsat sahiplerine tahsis edilmek üzere düzenlendiği; işletme sürecinin Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü yönetiminde gerçekleştirileceği ve elde edilecek gelirlerin kültürel varlıkların korunması ve işletilmesine yönelik faaliyetlerde değerlendirileceği belirtildi.
İnceciköz, yürütülen çalışmaların bilimsel verilere dayalı ve paydaşlarla uyumlu bir şekilde ilerlediğini vurgulayarak, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Türkiye’nin kültürel varlıklarını geleceğe miras bırakacak adımları kararlılıkla sürdürdüğünü ifade etti.
