Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), yeni nesil çeteleri detaylı bir şekilde inceledi. Vakfın Ortadoğu ve Orta Asya Araştırmaları Enstitüsü Direktörü Hilmi Demir tarafından kaleme alınan politika notu, “Sokakların Yeni Efendileri: Yeni Nesil Çeteler” başlığını taşıyor ve önemli bulgulara dikkat çekiyor.
– Şiddet, artık tek bir merkezden kontrol edilemeyen; bir ‘piyasa malı’ gibi çok sayıda aktör tarafından alınıp satılan, paylaşan ve sürekli müzakere edilen bir meta haline dönüşmüştür.
– Çeteler, basit sokak gruplarından ulusal güvenliği tehdit eden paramiliter yapılara doğru üç aşamalı, doğrusal olmayan bir evrim süreci geçirmiştir.
PARALI ASKER İŞLEVİ
– Birinci nesil çeteler, geleneksel sokak çeteleri olarak tanımlanıyor ve belirli bir mahallenin ya da sokağın korunmasına odaklanıyor. İkinci nesil çeteler, bölgesel koruma anlayışından ticari işletme mantığına geçiş yapıyor; bu aşamanın odak noktaları uyuşturucu ve kaçakçılık pazarlarıdır.
– Üçüncü nesil çeteler, günümüzde temel tehditleri oluşturan ve “evrimin en ileri aşaması” olarak adlandırılan gruplardır. Bu çeteler, politik hedeflere ulaşmak için evrimleşmiş, güç kazanma ve finansal kazanç elde etme amacı güden paralı asker benzeri faaliyetlerde bulunan yapılardır. Üçüncü nesil çeteler, suç ve savaş arasındaki sınırların belirsizleştiği “dördüncü nesil savaş”ın öncü aktörleri olmaktadır.
‘ONLIFE’ GERÇEKLİĞİ
– Geleneksel güvenlik yaklaşımları, sanal ve gerçek dünyaları birbirinden ayrı düşünüyor. Ancak Luciano Floridi’nin ‘Onlife’ kavramı, bu ayrımın geçerliliğini yitirdiğini ve gündelik yaşamın iç içe geçtiğini göstermektedir. Yeni nesil çeteler, Onlife gerçeğini en iyi şekilde kullanan aktörlerdir. Meksika kartelleri, gençleri kendi saflarına katmak için Grand Theft Auto, Call of Duty ve Free Fire gibi video oyunlarını ‘avlanma alanı’ olarak kullanıyor. Kartel üyeleri, oyunda dostluk bağları kurarak, sanal silahlar ve lüks hediyeler sunarak güven kazanıyorlar.
‘DALTONLAR’ ÖRNEĞİ
– Rapora göre, İstanbul merkezli Daltonlar örgütünün iddianamesinde yer alan bilgiler, bu grubun ‘yeni nesil’ bir yapı olduğuna işaret ediyor. Örgüt, eylemlerini meşrulaştırmak için devletin hukuki terimlerini (ceza kesmek, hesap sormak, infaz) kendi suç literatürüne uyarlayarak, kendine özgü bir ‘sözde yasal otorite’ oluşturma çabası içindedir.
