Adli Tıp Kurumu'nun uyuşturucu testlerinin yapıldığı laboratuvarlarda, 'pozitif-negatif' sonuçlarını veren cihazları inceleme fırsatı bulduk. Adli Tıp uzmanları, bu testlere dair merak edilen birçok sorunu yanıtlamaya hazırdı…
Son dönemde gerçekleştirilen uyuşturucu operasyonlarında gözaltında bulunanların, Adli Tıp Kurumu'ndan gelecek test sonuçlarına odaklandığı biliniyor. Kan ve saç örneği veren şüphelilerin hukuki serüvenlerini belirleyen bu testler, Kimya İhtisas Dairesi'nin özel laboratuvarlarına ait üst düzey cihazlarla gerçekleştiriliyor. Adli Tıp Kurumu'nun en önemli dairelerinden biri olan Kimya İhtisas Dairesi'ni ziyaret ettim; başında, bu alanda 35 yılı geride bırakmış tecrübeli bir profesör var…
YENİBOSNA'DA BİR DÜNYA
İstanbul'un Yenibosna semtindeki Adli Tıp Kurumu'na adım attığınızda hissettiğiniz ürperti, burada gerçekleştirilen en vahim olayların sona erdiğinin bir göstergesi. Günümüzde sıklıkla dikkat çeken 'renkli' konuklarla buluşsa da, bu kurum asıl kimliğini hiçbir zaman unutturmuyor. Bina, devlet kurumunun resmiyetini taşırken, hastane veya laboratuvar ortamının soğuk sessizliğini de hissediyorsunuz. Kimya İhtisas Dairesi'ne berrak bir koridordan geçerek ulaştım.
ŞİFRELİ GİŞE
Özel şifreli kapılar açıldı ve laboratuvar alanlarına giriş yaptım. Uyuşturucu testlerinin gerçekleştirildiği üç ayrı cihaz bulunuyor. Bu cihazlardan ikisi, aynı odada yan yana konumlanırken; 2025 model olan diğer cihaz ise farklı bir odada yer almakta. Diğerlerinden biraz daha iri olan bu Amerikan yapımı cihaz, Avrupa ülkelerinde de kullanılmakta. Bir uzman, “Bunlar en son teknoloji, daha iyisi yok” dedi. Muhtemelen, ABD'nin CSI birimlerinde de bu tür cihazlar kullanılıyor. Diğer iki cihazdan biri Japon, diğeri yine Amerikan menşeli.
KODLARIN DÜNYASI
– Bulunduğum esnada cihazların içindeki testler devam etmekteydi. Test tüplerini yakından inceleme şansım oldu ancak üzerindeki numaralar dışında pek bir şey anlayamadım. Zira, kan ve saç numuneleri başka bir birimde alınarak cam tüplere yerleştiriliyor. Test aşamasına ise bu küçük tüplerle sadece kod numarasıyla geliniyor. Test tüplerini cihaza yerleştiren uzmanlar, numunelerin hangi isme ait olduğunu kesinlikle bilemiyor. Makinelerden yayılan bir 'vınlama' sesi ortamı dolduruyor. Bu cihazlar, teknik olarak 'ardışık kütle spektrometresi' ölçüm ve tespiti yapıyor.
SONUÇLAR: NEGATİF VEYA POZİTİF
Uzmanların ifade ettiği gibi, alınan kan ve saç örneklerinde yer alan 'uyuşturucu maddenin parmak izi' belirleniyor. Cihazlardaki analiz işlemleri en az üç gün sürüyor. Saç ya da kanın içindeki uyuşturucu, özel kolonlardan geçerek ayrıştırılıyor ve iyon oranlarına göre maddenin varlığı ve türü belirleniyor. Medyada yer alan 'negatif' veya 'pozitif' sonuçlar böylelikle ortaya çıkıyor ve raporlanıyor.
SAÇTA GÜVENİLİRLİK
– Adli Tıp uzmanları, uyuşturucu testleriyle ilgili sıkça sorulan 10 soruya cevap vermek üzere bir araya geldi.
– Testler nasıl gerçekleştiriliyor? İki ayrı yöntem mevcuttur: LC-MS/MS ve HRMS. Her ikisi de adli toksikoloji alanında son derece hassas ve kesin sonuçlar veren modern metotlardır. HRMS metodunun en dikkat çekici özelliği, molekülün gerçek kütlesini ve kütle spektrumunu, maddenin adeta parmak izini tespit edebiliyor olmasıdır.
TECRÜBE ÖNEMLİ
– Testler tamamen cihaza mı emanet? Kişisel inisiyatif ya da yorumlar sonuçları etkiliyor mu? Her şey, uluslararası rehber dokümanlara dayanan objektif kriterler doğrultusunda gerçekleştirilir. Bu nedenle, sonuçların değerlendirilmesi sırasında sıradan yorum ya da kanaat olasılığı yoktur. Her işlemde görevli tüm personelin yetkinlik kriterleri ve eğitim süreçleri belirli mevzuatlarla denetlenmektedir.
– Bu dairedeki uzmanların tecrübe düzeyi nedir? Kimya İhtisas Dairesi'nin başkanının 35 yılı aşkın bir süredir bu alanla ilgilendiği ve oldukça deneyimli olduğu belirtiliyor. Testleri yürüten uzmanlar, bu alanda eğitimli ve her yıl uluslararası yeterlilik testleri ile denetlenen profesyonellerdir. Analizin yapıldığı bölümün müdürü ise analitik kimya doçenti olarak yaklaşık 30 yıllık bir deneyime sahiptir.
YANILMA ORANI VAR MI?
– Testlerin uluslararası standartları söz konusu mu? Adli Tıp Kurumu, 2009 yılından beri Avrupa Adli Bilim Kuruluşları Ağı'nın (ENFSI) üyesidir. Bu bağlamda uluslararası kalite ve standartlara tabidir. Ayrıca laboratuvarlar, uluslararası bağımsız kuruluşlardan (LGC, UNODC) düzenli denetim geçirmektedir. Adli kimyada herhangi bir metodun geçerliliği, uluslararası kuruluşlardan alınacak rehber dokümanlarla validasyon gerektirir.
– Test için ne kadar saç veya tırnak gerekiyor? En az 25 mg saç veya 25 mg tırnak gerekiyor.
– Testlerde yanılma payı var mı? Test sonuçları, iç ve dış kalite kontrol testleri ile de gözden geçirilmektedir. Şu ana kadar bu testlerle ilişkili olarak hatalı sonuç tespit edilmemiştir.
YILLIK YÜKSEK TEST VOLUME
– Yılda ne kadar test yapıyorsunuz? Kimya İhtisas Dairesi, yılda en az 100 bin test gerçekleştirmektedir.
– Yapılan itirazlar sonrasında değişen bir sonuçla karşılaşıldı mı? Şimdiye kadar tekrar edilen analizlerin hiçbirinin sonucu değişmedi.
– Uyuşturucuların saç, tırnak veya kanda kalma süreleri eşit mi? Uyuşturucunun türü, alınma miktarı ve sıklığı, saçı etkileyen işlemler ve kesim durumuna bağlı olarak değişiklik göstermektedir.
– Her birinde ne kadar süre kalır? Saç örnekleri geriye dönük olarak 12 aya kadar, kan örnekleri yalnızca bir gün, idrar 1-7 gün arasında ve tırnaklar 3 aya kadar tespiti mümkün kılmaktadır.
