Akdeniz ve Marmara'da Sıcaklık Stresi Artıyor! Deniz Kâşifi, Türk Denizlerinde İklimin Nabzını Ölçtü

Türkiye İş Bankası'nın “Dünya bizim gelecek bizim” anlayışıyla, ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü'ne tahsis edilen insansız su altı planörü (glider) Deniz Kâşifi, denizlerimizdeki kirliliği önlemek ve ekosistemin sürdürülebilirliğini sağlamak için Türk denizlerinde ölçümlerine devam ediyor. 2023 yılı itibarıyla Türkiye'nin tüm denizlerinde veri toplayan Deniz Kâşifi, iklim değişikliğinin etkilerini, oksijensizleşmeyi ve biyokimyasal döngülerdeki değişimleri uzunca izlemeye devam ediyor.

Deniz Kâşifi'nin derlediği verilere göre, Türk denizlerinde deniz sıcaklıklarının yükselişi sürüyor. Akdeniz'de iklim değişikliği etkileri devam ederken, Marmara'da da oksijensizleşme nedeniyle müsilaj riski, deniz yüzeyinde görünmese de etkinliğini koruyor.

Can Suyu Girdapları İlk Kez Uzun Süreli Ölçümlendi

Deniz Kâşifi; deniz ekosisteminin önemli bileşenleri olan girdapları da ölçümleyerek, derin tabakalardan yüzeye besin maddesinin taşınmasını, plankton üretiminin artışını, biyolojik çeşitliliği destekleyerek ısı ve tuzluluk dağılımında bölgesel iklim dinamiklerine katkıda bulunuyor.

2025 yılında Akdeniz'de 60 gün süresince yapılan incelemelerle birlikte, 2 bin 100 kilometreden fazla yol kat edilerek 900 dalış gerçekleştirildi. Bu sayede Deniz Kâşifi ile Akdeniz’deki can suyu olan deniz girdapları ilk kez bu kadar uzun süreli olarak ölçümlenmiş oldu. Antalya Körfezi ve açıklarını da kapsayan yeni çalışma sahasındaki veriler, Doğu Akdeniz'in beklenenden çok daha dinamik bir girdap yapısına sahip olduğunu ortaya koydu.

Bunun yanı sıra Deniz Kâşifi, Antalya'nın yaklaşık 150 kilometre açıklarındaki “Batı Kıbrıs Girdabı” hakkında da bulgular elde etti. Gerçekleştirilen derin dalışlar ve erişimi zor olan alandaki sistematik ölçümler, girdap yapılarının boyutlarını, zaman içindeki hareketlerini ve lokasyonlarını izleme fırsatı sundu.

Verilere göre, Akdeniz'deki çok sayıda girdap, taşıdıkları ısı ve maddeler sayesinde denizlerin sıcaklık ve iklim düzenlemelerine yardımcı oluyor. Bu girdapların körfez ve koylara taşıdığı serin ve temiz sular, özellikle Mersin ve Antalya Körfezi gibi kapalı bölgeler için kritik bir 'havalandırma' işlevi görüyor ve kirlilik baskısı altındaki alanlar için adeta bir can suyu sağlıyor.

Deniz yüzeyinin yalnızca ilk iki metresini analiz edebilen uydu ölçümlerinin aksine, dip derinliklerine kadar veri toplayabilen Deniz Kâşifi, Akdeniz'de gözlemlenen aşırı sıcaklıkların Avrupa ve Akdeniz'i etkisi altına alan “Cerberus” sıcak hava dalgasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koydu.

Marmara Denizi'nde Bugüne Kadarki En Kapsamlı Müsilaj Verisi Toplandı

Deniz Kâşifi, 2025 yılında Marmara Denizi'nde 30 gün kalıp 600 kilometrelik bir rota üzerinden 807 dalış yaptı. Çınarcık, Tekirdağ ve Marmara Ereğlisi çukurlarında yapılan ölçümler, üst tabaka hareketliliği ile oksijen taşınımı ve müsilajın dağılımı hakkında önemli veriler sunuyor.

Bir ay boyunca Marmara Denizi'nde kalan Deniz Kâşifi, bugüne kadar toplanan en kapsamlı müsilaj ölçümünü gerçekleştirdi. Müsilajın sürekli üretildiği geniş bir alana yayıldığı ve Marmara Denizi'nin yapısal özellikleri nedeniyle müsilajın akıntılarla su kolonunda nasıl taşındığını ayrıntılı bir şekilde haritalandı. Özellikle Tekirdağ–Orta Çukur bölgesinde oluşan girdabın, müsilajlı tabakayı yüzeye taşıyarak sistemden daha hızlı uzaklaştırdığı gözlemlendi. Bu yapı, müsilajı yüzey sularına daha çabuk taşıyarak Marmara Denizi'nden hızlı bir şekilde uzaklaşmasını sağladı. Bu döngü, Deniz Kâşifi sayesinde ilk kez uzun süreli olarak tespit edildi.

“Çalışmalar Deniz Kâşifi ile Uzun Dönemli Akademik İzleme Sürecine Girdi”

Deniz Kâşifi'nin 2025 yılındaki ölçümlerini değerlendiren ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Barış Salihoğlu, konuya ilişkin şu açıklamalarda bulundu: “2023 yılından bu yana Türk denizlerinde Deniz Kâşifi tarafından toplanan verilerle birçok ilke gerçekleştirildi. Bilimsel çalışmalarımızda tespit ettiğimiz konular, Deniz Kâşifi'nin ölçümleri sayesinde sistematik, düzenli ve uzun dönemli akademik izleme sürecine girdi. Deniz Kâşifi sayesinde, daha önce görmediğimiz ölçek ve uzunluktaki girdapların yerini tespit ettik. Marmara ve Akdeniz'deki girdap yapıları ile su sıcaklıklarının zaman içindeki değişimini ortaya koyan bu bulgular, deniz ekosistemlerinin iklim değişikliğine ve kirlilik baskısına nasıl tepki verdiğini göstermektedir. Ayrıca, Marmara Denizi'nde ilk kez bu kadar uzun süreli ve kesintisiz bir müsilaj izleme gerçekleştirilmiştir. Bulgular, müsilajın yüzeyde görünmese de denizin derinliklerinde varlığını sürdürdüğünü, Marmara Denizi'nin fiziksel koşullarının sürekli müsilaj üretimine uygun olduğunu göstermektedir. Bu durum, sorunun geçici değil, kalıcı önlemler gerektiren yapısal bir sorun olduğunu ortaya koymaktadır.”

“Denizler Yaşamı Doğrudan İlgilendiren Temel Alanlardan Biri”

İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı Suat Sözen, küresel iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin, doğa ve çevre ile ilgili sorunların her geçen gün daha da derinleştiğini belirterek, bunun acilen çözülmesi gereken bir durum olduğunu vurguladı. Sorunların tek tek bireylerin ya da kurumların sorumluluk almasıyla halledilemeyeceğini işaret eden Sözen, tüm tarafların iş birliği yapmasının büyük önem taşıdığını ve bunun artık yaşamın sürdürülebilirliği açısından zorunluluk haline geldiğini kaydetti.

Sözen, iklim değişikliğiyle mücadelede deniz ekosisteminin artan rolüne dikkat çekerek şunları aktardı: “Genellikle akademik ve bilimsel çevrelerde tartışılan, denizlerimizdeki durumun aslında halk arasında sanıldığı kadar iyi olmadığını, 2021 yılında yaşadığımız müsilaj gerçeği ile daha iyi anladık. Özellikle Marmara'da karşılaşılan müsilajın kötü etkileri, kurum olarak denizlerle ilgili daha fazla inisiyatif almamız gerektiğini hissettirdi. Bu bağlamda üzerimize düşeni yapmaya çabalıyoruz, çünkü deniz ekosistemi yalnızca çevre veya iklim değişikliği ile değil, gıda güvenliği ve ekonomik faaliyetler gibi yaşamı doğrudan etkileyen önemli bir alandır. Bu nedenle, denizlerle çevrili ve iç denize sahip olan ülkemizde, daha fazla sorumluluk üstlenerek üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte projeler yürütüyoruz.