Çalışanın Rızası Olmadan Test Yapılamaz

Uyuşturucu kullanımındaki artış, işverenleri endişelendirdi. Sabah'ın kamuoyuna sunduğu “İşe Girişte Uyuşturucu Testi Dönemi” haberi, çalışma hayatında önemli sorular ortaya çıkardı. İşverenler, çalışanlarından veya adaylarından uyuşturucu ve psikolojik testler talep edebilir mi? Çalışanlar bu testleri reddedebilir mi? İşveren hangi testleri uygulayabilir? Uyuşturucu ve psikolojik test için çalışanın rızasının alınması gerekli mi? Test sonuçları nasıl işlenebilir ve paylaşılabilir? Test sonuçlarına göre çalışanlar tazminatsız şekilde işten çıkarılabilir mi? Yargı kararları bu konuda işverenin mi yoksa çalışanın mı yanındadır? Tüm bu konular hakkında detaylı bilgiler aşağıda yer almaktadır.

İŞ'İN DOĞRUSU'nda…
İşverenler Çalışanlardan Hangi Testleri İsteyebilir?
Çalışan veya çalışan adaylarından, işe girişte ya da iş sözleşmesi devam ederken, “uyuşturucu, alkol, psikolojik testler, genetik, Covid-19/PCR ve HIV/AIDS” testleri talep edilebilir.
Hangi Mesleklerde Öncelikli? Her İşveren Test İsteğiyle Gelebilir mi?
Asker, güvenlik görevlisi, itfaiyeci, ulaşım, havacılık, nükleer santral ve teknoloji gibi stratejik mesleklerde uyuşturucu ve psikoteknik testlerin yapılması kaçınılmazdır. Özellikle riskin yüksek olduğu mesleklerde çalışanlar ve adaylar çok sayıda testten geçiyor. İşverenler, uyuşturucu kullanımının artış gösterdiği günümüzde bu testlere başvurarak risk almayı istemiyor.

İşveren Şüphelenirse Test Yaptırabilir mi?
4857 Sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesine göre, eğer çalışanın uyuşturucu madde veya alkol kullanarak iş yerine geldiği yönünde bir şüphe varsa ya da işyeri içinde bu maddeleri kullanırken yakalanmışsa, işverenler çalışanlardan alkol ve uyuşturucu testleri talep edebilir. Ancak bu testlerin yapılabilmesi için işverenin iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önüne geçme gibi meşru bir amacı olması önemlidir. İşveren, bu yetkisini keyfi olarak kullanamaz.
Sözleşmeye Test Şartı Eklenebilir mi?
İşverenlerin, uyuşturucu testlerini işçilerin iş sözleşmelerinde belirtmesi giderek daha yaygın hale geliyor. Çalışanlarla imzalanan bireysel iş sözleşmelerinde de testlerle ilgili hükümler yer alıyor. Ancak işverenin, test hakkında çalışanı detaylı bilgilendirmesi ve çalışanın da kabul etmesi gerekiyor. İşçi, sözleşmeyi kabul ettikten sonra açık rızasını vermiş sayılır.
Çalışanın Rızası Gerekli mi?
Kişisel Verileri Koruma Kanunu'nun 6. maddesi gereğince, işverenler tarafından yapılan uyuşturucu, alkol ve kişilik testleri için çalışanların açık rızası gerekmektedir. Bu nedenle işverenlerin, çalışanları kişilik testinin yöntemi, amacı ve kapsamı konusunda önceden bilgilendirmesi ve rızalarını alması yasal bir zorunluluktur.

Çalışan Test Talebini Reddetme Hakkına Sahip mi?
Çalışan ve çalışan adaylarının uyuşturucu ve psikoteknik testlerinin yapılmasını reddetme hakları vardır. Testin onaylanmaması durumunda, işverenler bu testleri zorla uygulayamaz. Ancak işverenler, test yaptırmayan çalışan adaylarını işe alma konusunda temkinli davranabilirler.
Haklı Fesih Oluşturur mu?
İşverenin sağlık sebepleriyle işçiyi işten çıkarması, İş Kanunu'nun 25/1. maddesi ile düzenlenmektedir. İşten çıkarma, uyuşturucu ve alkol bağımlılığı veya psikolojik rahatsızlığın sürekli ve tedavi olamayacak şekilde iş yapma yeteneğini olumsuz etkilemesi durumunda mümkündür. İşveren, bu durumda kıdem tazminatını ödemek zorundadır. Çalışan, iş veya çalışma koşullarından dolayı sağlık sorunu yaşıyorsa ancak işveren gerekli tedbirleri almazsa, işçi bu durumda haklı fesih hakkını kullanabilir.
Yargıtay İçtihatları Kimin Lehine?
Yargıtay kararları ve içtihatlar, sağlık sorununun işçinin yaptığı işle bir ilişkisinin bulunması gerektiğini belirtmektedir. Örneğin, panik atak teşhisi konulmuşsa, bunun iş ve çalışma koşullarının bir sonucu olarak ortaya çıkmış olması gerekir.
Test Sonuçları Sınırsız İşlenebilir mi?
6698 Sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı çerçevesinde işçinin kişisel sağlık verilerini sınırsız olarak işleme yetkisi bulunmamaktadır. Hassas ve özel kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesi ve çalışana ayrımcı muamele uygulanması durumunda yaptırımlar uygulanır.

ULUSLARARASI HUKUK NE DİYOR?
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından kabul edilen Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Kodu’nun 6. maddesinin 11. fıkrasında, işçinin teste karşı çıkma hakkı açıkça belirtilmektedir. Bu nedenle çalışan adaylarının kişilik testine her zaman itiraz etme hakkı olduğu işverenlerce göz önünde bulundurulmalıdır. Testlerin, başvuru süreciyle yakından ilgili olması gerektiği ve iç hukukun gerekli korumaları sağlaması vurgulanmaktadır. İşveren, ilgili kişilerin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermeden meşru menfaatlerine dayanarak veri işleyebilir.

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin

Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!