Ekspertiz Krizi!

Türkiye'de ikinci el araç alım-satımında hayati bir rol üstlenen oto ekspertiz hizmetleri, yasal belirsizlikler nedeniyle ciddi bir kaos yaşanmasına yol açıyor. Son günlerde artan yüksek ve denetimsiz fiyatlar, tüketicilerin şikayetlerini artırmış durumda. Piyasada otomobil ekspertiz ücretleri 8 ila 10 bin TL arasında değişiklik gösterirken, bu fiyatlar ekspertizin kapsamı ve paketine göre daha da yükselebiliyor. Ancak satıcının beyan ettiği sorunlar dışında ekspertiz raporunda farklı bir problem belirlendiğinde yeni bir karmaşa başlıyor.

ÜCRET KİME AİT OLACAK?
Satıcının beyanı dışında bir arızanın tespit edilmesi durumunda alıcı, ekspertiz ücretinin satıcı tarafından ödenmesini talep edebiliyor. Ekspertiz firmaları ise beyan harici bir durum yaşandığında ücretin satıcı tarafından karşılanması gerektiğini savunuyor. Ancak hukuki bir yaptırım olmadığı için bu durum yeni bir tartışmanın fitilini ateşleyebiliyor ve bazen bu sorunlar taraflar arasında kavgaya kadar gidebiliyor. Ekspertiz hizmetleriyle ilgili problemler bununla sınırlı kalmıyor. Farklı ekspertiz merkezlerinden gelen çelişkili ve hatalı raporlar nedeniyle, alıcılar araçlarını aldıktan sonra ciddi masraflarla karşılaşabiliyorlar.

BELİRSİZLİK YARATIYOR
Türkiye'deki ikinci el araç alım-satımını düzenleyen “İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti” yönetmeliği çerçevesinde, satış öncesi rapor ve diğer yükümlülükler tanımlı. Ancak bu düzenleme, ekspertiz ücretlerinin kimin tarafından ve nasıl ödeneceği ve ne kadar olması gerektiği konusunda detaylı bir kamu tarifesi sunmuyor.

DÜZENLEME GEREKİYOR
Ayrıca, alıcı ve satıcı arasındaki ilişkilerin yasal bir temeli bulunmuyor; süreç sözleşme ve tüketici haklarına dayanıyor. Ekspertiz raporlarındaki hatalar gizli ayıp olarak değerlendirilebilir ve bunun sorumluluğu satıcıya aittir. Ekspertiz raporu, tarafların iddialarında delil niteliği taşırken, hatalı raporlarda hukuki süreç alıcı lehine ilerleyebiliyor. Avukatlar, mevcut düzenlemenin ekspertiz piyasasında standart eksikliklerine yol açtığını ve bunun tüketicileri risk altında bıraktığını savunuyor.

TAKASBANK MODELİ ÖNERİSİ
Uzmanlar, araç alım-satımında ücret gönderimindeki dolandırıcılığın önlenmesi için Takasbank uygulamasına dikkat çekiyor. “Devlet burada duruma müdahale etti. Artık 'Param gitti, dolandırıldım' endişesi ortadan kalktı. Benzer bir düzenleme ve hukuki yaptırımın ekspertiz sistemine de getirilmesi kaçınılmaz,” diyorlar. Eskiden ekspertiz ücretleri 1.000-2.000 TL civarındayken, son dönemlerde bu tutarların 8-10 bin TL'ye çıkması, anlaşmazlıklara neden oluyor.

HER 20 ARACIN 5'İNDE SORUN YAŞANIYOR
Bir ekspertiz firmasının sahibi, günde ortalama 20 araçta ekspertiz yaptıklarını belirterek şunları ifade ediyor: “Hemen her 20 aracın 5'inde, beyanın dışında sorunlar çıkıyor. Bu 5 araçtan 1-2'sinde aynı zamanda satıcı ile alıcı arasında tartışma çıkabiliyor. Zira arızalar büyükse alıcı o aracı almak istemiyor ve boşuna 8-10 bin lira ödemiş oluyor. Bu noktada alıcı, satıcıdan haklı olarak ücreti talep ediyor. Eğer satıcı problemi alıcıya bildirmediyse ekspertiz ücretini ödemesi bekleniyor. Ancak onlar da durumu bilmediklerini iddia ederek ödemekten kaçınıyorlar.”

BİR ORTAK HAVUZ KURULMALI
Uzmanlar, ekspertiz raporları için bir ortak bilgi havuzu oluşturulması gerektiğini vurguluyor. Önerilen sistem, satışa çıkarılacak her aracın gerek galerici gerekse bireysel satıcılar tarafından ekspertiz yapılmasını ve bu raporların oluşturulan portala yüklenmesini kapsıyor. Araçta haciz olup olmadığı gibi bilgilerin kolayca görüntülenebileceği bu platform, aynı zamanda araçtaki hatalar, boya ve kaza durumlarına dair bilgileri de sunacak. Ekspertiz ücreti, satıcının aracının fiyatına eklenerek ödenecek. Bu uygulama ile hem ekspertiz kaosu sona erecek hem de vatandaş ne satın aldığını bilerek hareket edecek.