Denizlerdeki artan kirlilik ve aşırı avlanma ile birlikte, 'sessiz katil' olarak bilinen hayalet balık ağları, deniz ekosisteminin geleceğini ciddi şekilde tehdit ediyor. Trabzon'da, Avrupa Birliği (AB) İnterreg programı çerçevesinde başlatılan BlackNETs projesiyle, 2024 yılında Karadeniz'deki deniz kirliliğine yol açan bu hayalet ağların tespiti ve temizlenmesi amaçlandı. Türkiye, Romanya, Gürcistan ve Bulgaristan'ın katılımıyla gerçekleştirilen projede, deniz altında biriken ve su içerisinde serbest halde bulunan atık ağlar ile av malzemelerinin yerleri belirlenerek, Karadeniz'den yaklaşık 10 bin ton hayalet ağ toplandı. Projenin 2026 yılında tamamlanması planlanırken, balıkçıların denize attığı ağlardan koparak hayalet hale gelen ağların, deniz ekosistemini tehdit ettiği, canlı çeşitliliğini azalttığı ve parçalanarak mikroplastik kirliliğine yol açtığı tespit edildi. 
KARADENİZ'DE YENİ PROJE DEVREDE
Toplanan veriler ışığında, Karadeniz'de ekosistem restorasyonuna yönelik yeni bir proje başlatıldı. AB destekli 'ROWER' adlı bu projede, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın katkılarıyla ekolojik açıdan korunması gereken alanlar belirlendi. Bu bölgelerde hayalet ağların temizliği yapılacak ve ekosistem restorasyonunun etkileri araştırılacak. Su altı robotları sayesinde hayalet ağların tespit edilmesi ve çıkarılması sağlanacak. Ayrıca, kamera ve yapay zeka destekli sistemlerle su altındaki canlı çeşitliliği izlenecek. Projede hayalet ağların etkilerini azaltmak ve biyoçeşitliliği korumak hedefleniyor; 14 ülkeden 34 ortak paydaş yer alacak.
'KARADENİZ'DE UZUNLUĞU KİLOMETRELERE VARAN AĞLAR BULUNUYOR'
KTÜ Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, atık ağların zamanla mikroplastiklere dönüştüğüne dikkat çekerek, “Amacımız; Karadeniz'deki plastik ve çöp atıkları, deniz altında biriken veya serbest yüzen balık ve diğer organizmaları avlayarak, denizel biyoçeşitliliğe zarar veren hayalet ağları inceleyip temizlemek. Ayrıca avcılık sonrası kaybolan, terk edilen ağlar ve diğer av malzemelerinin durumunu değerlendirmek. Proje kapsamında yaklaşık 2 bin kişiye eğitim verildi, balıkçılarla bilgi paylaşımları yapıldı. Kamu kurumları ve diğer ekiplerin desteğiyle toplamda 10 bin ton hayalet ağ toplandı. Bu, yalnızca on binlerce hayalet ağın bir kısmı. Karadeniz'de uzunluğu kilometrelere varan terk edilmiş ağlar bulunuyor. Bunların azaltılması gerekiyor. Hayalet ağlar denizde olduğu sürece kontrolsüz avlanmaya devam eder ve bu durum hem ekonomik kayıplara hem de biyoçeşitlilik ile habitatın bozulmasına yol açar. Parçalandıklarında da mikroplastik haline gelirler.” dedi. 
'HABİTAT İYİLEŞTİRME ÇALIŞMALARI YAPACAĞIZ'
Prof. Dr. Erüz, yenilikçi sistemler kullanarak habitat iyileştirme çalışmaları gerçekleştirileceğini belirtti. “Hayalet ağların, mümkün olan en kısa sürede tespit edilip toplanmaları gerekiyor. Birlikte çalışarak bunu gerçekleştirebiliriz. Biz akademisyenler olarak bilgi üreteceğiz, özel sektör geri dönüştürecek, belediyeler de toplanmasına ve bertarafına destek verecek. Tarım ve Orman Bakanlığı balıkçılara yönlendirecek ve balıkçılar da süreçte yer alarak eylemde bulunmuş olacak. Bu kapsamda, ikinci projemiz olan ROWER projesini hayata geçirdik. AB destekli bu proje ile Trabzon'da pilot bir çalışma başlatacağız. Ekolojik açıdan önemli ve korunması gereken bölgelere odaklanarak, kapsamlı temizlik yapacağız. En önemlisi, biyoçeşitliliği yeni inovatif tekniklerle ortaya koyup habitat iyileştirme çalışmaları gerçekleştireceğiz. Su altı robotları kullanılarak ağlar tespit edilip geri kazandırılacak. Ayrıca su altındaki canlı çeşitliliği kamera ve yapay zeka sistemleriyle belirlenecek. Biyoçeşitliliğin mevcut durumu ile iyileştirme sürecini gözler önüne sereceğiz. Bu yöntemler tamamen yenilikçi ve daha önce uygulanmamış tekniklerle gerçekleştirilecek.” diye konuştu.
'KARADENİZ'DE EKOSİSTEM RESTORASYONU OLACAK'
KTÜ Deniz Bilimleri Fakültesi Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rafet Çağrı Öztürk, Karadeniz'de biriken hayalet ağların en az hasarla alınıp çıkartılması için su altı aracı geliştireceklerini aktardı. “Projemiz destek almaya hak kazandı. Toplamda 14 farklı ülkeden 34 ortağın yer alacağı ve yaklaşık 12 milyon avroluk bir bütçe ile gerçekleştirecek. Karadeniz Teknik Üniversitesi olarak bölgesel uygulamalar ve bilimsel çalışmalarla aktif rol üstleneceğiz. Asıl hedefimiz, Karadeniz'de ekosistem restorasyonu sağlamak olacak. Deniz kirliliğini ve çöp kirliliğini azaltmak ile diğer hayalet ağların neden olduğu kirliliği ve biyolojik çeşitliliği korumak için saha çalışmaları gerçekleştireceğiz. Yenilikçi ve tahribatı en az olan yöntemler kullanacağız.” dedi. 
'KARADENİZ'DE BELİRLİ KORUMA ALANI YOK'
Hayalet ağların yerlerini belirleyerek etkin bir şekilde çıkarılmasını hedeflediklerini belirten Doç. Dr. Öztürk, “Stereo kamera sistemlerini de kullanacağız. Bu tür ağların su ortamından en az zarar görerek alınmasını sağlamak için bir su altı aracı geliştireceğiz. 4 yıl boyunca yoğun bir şekilde sahada çalışarak ekosistem izlemeleri gerçekleştireceğiz. Asıl amaç, Karadeniz'deki hayalet ağların etkilerini azaltmak ve farkındalık oluşturmaktır. Hayalet ağların yerlerini belirleyerek en verimli şekilde çıkaracağız. Karadeniz'de belirli bir koruma alanı mevcut değil. Farklı su ekosistemlerindeki biyoçeşitliliği değerlendireceğiz. Habitatları iyileştirme çalışmaları yaparken aynı zamanda deniz kirliliğinin etkilerini azaltmak için somut adımlar atmayı hedefliyoruz.” diye ekledi.
