Şehre Dönüşle Ekonomi Canlanacak

Türkiye, 6 Şubat 2023 tarihinde tarihin en büyük felaketlerinden biriyle karşılaştı. Kahramanmaraş merkezli depremler, 13 ilde 16 milyon insanı etkileyerek 50 binden fazla can kaybına yol açtı. En büyük yıkımın yaşandığı yerlerden biri olan Hatay, adeta haritadan silindi. Depremin ikinci günü Hatay'a ayak bastım ve o dönem dev bir enkaz yığını olan şehir, bugün kocaman bir şantiye alanına dönüşmüş durumda. Bu süreçte, acılar hala taze olsa da, teslim edilmeye başlanan konutlar, şehrin yeniden yaşam bulacağına dair umut aşılıyor.

Esnafa Can Suyu Oldu
Depremin yol açtığı yıkım sadece fiziksel değil, ekonomik boyutta da çok büyük. Hatay Valiliği verilerine göre, şehirde 137 bin 624 konut, 15 bin 599 işyeri ve 777 ahır yıkıldı. Ekonomik hayatın durma noktasına geldiği şehirde, TOKİ aracılığıyla sağlanan destek, ticari hayata can suyu oldu. Konteyner çarşılar, özellikle şehir merkezindeki Kurtuluş Caddesi ve Uzun Çarşı’daki esnafa önemli katkılar sağladı. Ancak, ekonomik canlanmadan bahsetmek için henüz erken. Çünkü yıkım sonrası halkın başka şehirlere göç etmesi, esnafın müşteri kitlesini kaybetmesine neden oldu.

Şehir merkezindeki yerleşik nüfus, henüz depremler öncesi seviyeye ulaşmadı ve alım gücünün azalması harcamaların, yalnızca zorunlu ihtiyaçlarla sınırlı kalmasına yol açtı. Ancak, sağlanan vergi destekleri ve ertelenen SGK borçları esnafa bir nebze olsun nefes aldı. Depremin üçüncü yıl dönümünde, TOKİ tarafından inşa edilen Uzunçarşı'dan Kuyumcular Çarşısı'na kadar birçok konteyner çarşıyı ziyaret ettik ve esnafla görüştük. Şehrin hızla yeniden inşa edilmesinden memnun olan esnaflar, tamamlanan konutlarla birlikte göç edenlerin geri döneceğini umuyor. Bu durumun ekonomik yaşamı daha da canlandıracağına inanan esnaf, altyapı yatırımlarının hızla artırılmasını, sosyal ve kültürel anlamda faaliyetlerin de yapılmasını bekliyor. Ayrıca, vergi ve SGK borçları konusunda da destek talep ediyorlar.

Kuyumcu Alpaslan Şahbaz:
Uzunçarşı Şehrin Ruhu
Bir yıl önce Prefabrik Kuyumcular Çarşısı'na taşındık. Daha önce Uzunçarşı'daydık ve oranın tamamlanmasını bekliyoruz. Uzunçarşı, Antakya'nın kalbi; orası tamamlandığında yeniden bir hareketlilik başlayacaktır. Konutların bitmesiyle dönüşler olacak. Memleketlerini özleyen birçok tanıdığımız var, bir an önce evlerini teslim alıp dönmeyi bekliyorlar.

Loris Parfüm Ü. Esra Yüksel:
Şantiyeler Ekonomiyi Canlandırdı
Daha önce Silahlı Kuvvetler Caddesi'ndeydik. Kafemiz, kitapevimiz ve bir otelimiz vardı. Depremde kafe ve kitapevini kaybettik ama konteyner çarşı olan Uzunçarşı'ya Loris parfüm dükkânımızı açtık. Şehrimize büyük yatırımlar yapılıyor.

Bakırcı Cemal Azizoğlu:
Yeniden Dönüşü Bekliyoruz
60 yıldır bakırcılık yapıyoruz. TOKİ ve Emlak Konut, şehirdeki inşaatları çok hızlı bir şekilde ilerletiyor. Bu inşaatların tamamlanmasını ve insanların yeniden dönmesini bekliyoruz. Esnaf için insanlar gereklidir; dönüşün ardından hızla toparlanacağımıza inanıyorum.

Ayakkabıcı Bahattin Erkan:
Şehrimize Tutunduk
Depremden 7-8 ay sonra buraya geldik. Daha önce ayakkabıcılar çarşısındaydık. Valimizin, gidenleri geri döndürmek ve esnafı şehre çekmek için çok emek verdi. Bu nedenle burası inşa edildi ve şimdi hem hayata hem de şehrimize tutunduk. Ancak bu yıl sıkıntılı; vergi ve hibe desteği bekliyoruz. TOKİ'lerin tamamlanması en büyük umudumuz çünkü evleri bitince geri dönmek isteyenler var. Onların döneceği gün yeniden canlılık başlayacaktır.

İzmir Kemer'ın Sahibi Erhan İzmir:
Veri ve Hibe Desteği Gerekli
Önceden ayakkabıcılar çarşısındaydık. Burada valilik tarafından konteynerdan ayakkabıcılar çarşısı yapıldı ve 2 yıldır buradayız. Yaz sonuna kadar ayakkabıcılar çarşısına geçmeyi umuyoruz. Yeniden canlılık başlayacağına inanıyoruz. Devletimiz destek oluyor ama esnafa biraz daha yardım gerek; kredi, hibe veya vergi desteği talep ediyoruz. En az bir yıl daha uzatılmalı. Gidenler evlerinin yapılmasını bekliyor.

Tuhafiyeci Hatay Esnafı:
Özel Bankalar Tepemizde
Devletin desteği sürüyor. Ancak son dönemde özel bankalar bizi sıkıştırmaya başladı. Asgari borcun ödenmiş olmasına rağmen, “ya tüm borcu kapat ya da hesaplarına bloke koyacağız” diyerek aradılar. Bazı günler siftah yapmıyoruz ama banka, sanki her şey normale dönmüş gibi bizleri sıkıştırmaya devam ediyor.

Turkcell Bayisi Yunus Emre Duman:
3 Yılda Şehir İnşa Edildi
Üç yıldır Yüzüncüyıl Çarşısı'ndayız. Devletimiz de yanımızda oldu. Burası büyük bir şantiye alanı ve zorluklarla dolu; bir müteahhit bir binayı 1.5-2 yılda dönüştürürken, devletimiz koca bir şehri 3 yıl içinde yeniden inşa etti. Bu çok büyük bir başarı. TOKİ evleri teslim ettikçe, dönüşler de başladı. Gidenlerin geri döneceğini umuyoruz.

Yüzde 70'i Ekonomik Hayata Döndü
Hatay Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Hikmet Çinçin, deprem sonrası TOKİ tarafından inşa edilen işyerlerinin Hatay'da ticari hayatın yeniden canlanmasında büyük önem taşıdığını belirtti. Çinçin, “Deprem sonrasında faaliyetlerini durduran işletmelerin yüzde 60-70'i farklı ölçeklerde yeniden ticari hayata dönmeye başladı. özellikle hizmet, ticaret ve inşaat yan sektörlerindeki dönüş hızı gözlemleniyor. Ancak kalifiye iş gücü kayıpları ve sermaye yetersizliği nedeniyle tam kapasiteye ulaşma süreci devam ediyor,” diye ekledi. Ayrıca TOKİ ve Emlak Konut aracılığıyla inşa edilen yeni ticaret merkezlerinin, şehre modern ve güvenli çalışma alanları kazandırdığını vurguladı. Sözlerine şöyle devam etti: “Altyapı sorunları çözüldükçe, ekonomik canlanma hızla artıyor. Yeni yerleşim bölgelerindeki dükkânlar, şehrin yeni cazibe merkezleri haline geldi.” Mücbir sebep hali kapsamında vergi ve SGK borçları ile kredi ödemelerinin ertelendiğine dikkat çeken Çinçin, “Ancak Şubat 2026 itibarıyla bu borçların birikmiş olması, esnaf üzerinde ciddi bir likidite baskısı oluşturuyor. Talebimiz, bu birikmiş borçların deprem bölgesi gerçeklerine uygun şekilde, uzun vadeli ve faiz yükü bindirilmeden taksitlendirilmesidir.” Hatay'ın, Suriye'ye açılan önemli bir sınır ili olduğuna ve Suriye'deki değişimlerin şehir ekonomisine olumlu katkı sunduğuna dikkat çeken Çinçin, “2024'te Hatay'ın Suriye'ye ihracatı 206 milyon dolarken, 2025'te bu rakam 248 milyon dolara yükseldi. Türkiye'nin Suriye'ye yaptığı ihracat önemli bir artış gösteriyor; bu geçiş, özellikle gıda, çelik, tarım ürünleri ve inşaat malzemeleri gibi alanlarda canlılık oluşturdu.” şeklinde konuştu.