Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın 2017 yılında başlattığı Sıfır Atık hareketi, 2022’de BM Genel Kurulu’nda “30 Mart’ın Sıfır Atık Günü” kabul edilmesiyle uluslararası boyut kazandı. 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü’nün 5. yılında COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, New York’ta düzenlenecek programlara katılacak. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile görüşmesi beklenen Bakan Kurum, Türkevi’nde 140’a yakın ABD’li iş insanı ve STK temsilcisine Türkiye’nin COP31 vizyonunu ve Sıfır Atık başarısını anlatacak.
HEDEF YÜZDE 70
Bakanlık verilerine göre Türkiye, Sıfır Atık Hareketi ile 2017 yılından bu yana çevreden enerjiye, sera gazı salımından atık depolamaya kadar pek çok alanda tasarruf sağladı. 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ne geçildi. 2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024’te yüzde 36,1’e; 2025’te yüzde 37,5’e yükseldi. Türkiye, bu sayede 2035 yılında geri kazanım oranını yüzde 60’a, 2053’te ise yüzde 70’e çıkarmayı hedefliyor.
90 MİLYON TON ATIK TOPLANDI
2017’den bugüne 36,1 milyon ton kağıt-karton; 10,2 milyon ton plastik; 9,6 milyon ton metal; 3,5 milyon ton cam ile 30,6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atıklar olmak üzere toplam 90 milyon ton geri kazanılabilir atık, lisanslı geri dönüşüm tesislerinde işlenerek ekonomiye 365 milyar TL katkı sağladı. Diğer bir hesapla, toplanan atıklardan 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer 270 milyar kWh enerji, İstanbul’un 2 yıllık su tüketimine eşdeğer 2 trilyon litre su, Türkiye’deki tüm araçların 1 yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına eşdeğer 60 milyar litre petrol ile yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alan (390 milyon metreküp) atık depolama yeri tasarrufu sağlandı.
613 MİLYON AĞAÇ KESİLMEKTEN KURTULDU
Sıfır Atık Hareketiyle Türkiye’deki ormanların yüzde 7’sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi; bu da yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salımına eşdeğer, 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçti.
9 YILDA NELER OLDU
Emine Erdoğan, BM 77. Genel Kurul’u marjında düzenlenen Sıfır Atık konulu özel oturumda konuşma yaparak kurula hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. 12 Nisan 2023’te BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu resmen kuruldu. Başkanlığını Emine Erdoğan’ın yaptığı danışma kurulunda, BM Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder’in yanı sıra ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan’dan 13 üye yer aldı.
BM 78. Genel Kurul toplantıları kapsamında Türkevi’nde düzenlenen “Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru” etkinliğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Emine Erdoğan’ın önderlik ettiği “Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı”na ilk imzayı attı. Online imzaya sunulan site, bugün 131 ülkeden 438 binin üzerinde Sıfır Atık gönüllüsünün de iyi niyet beyanını imzaladığı bir mecra haline geldi. Ayrıca, 50’den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı’nı imzaladı.
ULUSLARARASI 7 ÖDÜL
Emine Erdoğan öncülüğündeki Sıfır Atık Projesi, 2018 yılında Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2021 yılında Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), 2022 yılında Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2024 yılında ikinci kez Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve 2026 yılında Green Organization tarafından toplam 7 uluslararası ödül aldı.
DENİZLERDEN 23 BİN KAMYON ÇÖP TOPLANDI
Türkiye, bu hareket kapsamında 10 Haziran 2019’da başlattığı ‘Sıfır Atık Mavi’ hareketiyle denizlerden yaklaşık 325 bin ton, 23 bin kamyon dolusu çöpten kurtarıldı. Türkiye, 2025’te 577 mavi bayraklı plajıyla dünya üçüncüsü olmayı hedefliyor. Denizlerin akciğeri olarak tanımlanan deniz çayırlarını korumak amacıyla pilot bölge ilan edilen Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde Göcek-Dalaman Koylarında Mapa-Şamandıra Projesi DERİA uygulaması, 17 koyda 856 tekneyle başladı.
DOA 53 İLDE
Sıfır Atık’ın en kritik aşamalarından biri olan ve 2025’te Sakarya’da pilot olarak başlatılan Depozito Yönetim Sistemi, 53 ile yaygınlaştı. Şehirlerin farklı noktalarına yerleştirilen 834 adet depozito iade makinesi sayesinde ambalaj atıkları kaynağında ayrı toplanmaya başlandı. 13 Mart 2026 tarihi itibarıyla sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine yükseldi. Bugüne kadar iade edilen ambalaj sayısı 12,5 milyonu aştı. Toplanan ambalajların yüzde 64’ünü PET, yüzde 31’ini cam, yüzde 5’ini ise alüminyum oluşturdu. Geri dönüşüme kazandırılan yaklaşık 200 ton PET, 504 ton cam ve 11 ton alüminyumdan yaklaşık 3 milyon TL doğrudan hammadde geliri elde edildi. Enerji tasarrufu, ithalatın azaltılması ve yeni istihdam alanları oluşturuldu. Türkiye Çevre Ajansı, sistemin ülke genelinde yaygınlaşmasıyla 25 milyar ambalajın geri dönüşüm zincirine dahil edilmesini ve böylece 5,8 milyar TL ekonomiye doğrudan katkı sağlamasını öngörüyor.
PLASTİK ÇATAL BIÇAK BARDAK BİTİYOR
Sıfır Atık Hareketi kapsamında bakanlık, tarihi bir adıma daha hazırlanıyor. Yeni yönetmelikle plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar ile EPS-köpük (genleştirilmiş polistiren) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzına son verilecek. Bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar TL’lik atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek.
