MERKEZİ Singapur’da bulunan ve dünya genelindeki dijital eğilimleri, internet kullanımını ve sosyal medya istatistiklerini analiz eden küresel veri platformu DataReportal’ın 2025 yılı araştırmasına göre, dünya genelinde insanlar günlük olarak ortalama 6 saat 40 dakika ekran başında vakit geçiriyor. Bu araştırma, 0-2 yaş arası çocukların %49'unun akıllı telefonlarla etkileşimde bulunduğunu ve Z kuşağının günde ortalama 9 saat ekran süresine sahip olduğunu ortaya koydu. Dijital çağın dikkat süresi üzerindeki etkisini tanımlamak adına 2011 yılında Washington Üniversitesi’nden David Levy, ‘patlamış mısır beyni’ kavramını gündeme getirmiştir.
BİR DÜŞÜNCEDEN DİĞERİNE ZIPLAMA
Bu kavram, beynin sürekli yeni uyaranlarla karşılaşması sonucu, patlamış mısır tanelerinin patlaması misali bir düşünceden diğerine hızla geçiş yapması olarak tanımlanıyor. Yıldız Teknik Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Eryılmaz, ‘patlamış mısır beyni’ kavramını şu sözlerle ifade etti: “Zihnimiz, herhangi bir durumda dış dünyadan gelen bilgiyi işlerken bir süreç izler. Eğer uyaran görselse gözle, işitse kulakla algılanır. Ancak beyin her duyumu işleyemez; burada 'dikkat' devreye girer. Ardından 'algısal örgütleme' gerçekleşir, ayrı ayrı gelen bilgiler anlamlı bir bütün haline getirilir. Sonrasında tanıma ve özdeşim süreçleri tamamlanır.”
Artık bu bilgiler isimlendirilir ve tanınır, bu sayede bilişsel sürece dahil edilir. Ancak sürekli olan uyaranlara maruz kalındığında, zihin neyi seçip seçeceğine ve nasıl örgütleyeceğine karar veremez duruma gelir. Tüm bu seçimler dijital içerik platformları tarafından yapılmaktadır. Günümüzde insanların zihni bu nedenle ele geçirilmiş durumdadır; sürekli yeni içerikler yanına gelir ve patlamış mısır gibi insanlar içeriklerden birine atlayıp duruyor.
10 ADIMDA EKRAN DENETİMİ
Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özkan Sapsağlam, “Ekran süresi arttıkça dikkat, algılama, mantık yürütme ve problem çözme gibi üst bilişsel işlevler zayıflıyor. Diğer bir araştırmaya göre, günde 2 saat ve daha fazla ekran kullanan çocuklarda dikkat dağınıklığı riski 8 kat daha yüksek” şeklinde açıklama yaptı. Özellikle çocukların dijital dünyayla ilişkilerinin nasıl olması gerektiğini vurgulayarak ebeveynlere şu önerileri sundu:
1) Çocuklarda özdenetim ve irade kontrolü geliştirilmelidir.
2) Medyanın ve aşırı ekran kullanımının zararları hakkında çocuklar bilgilendirilmelidir.
3) Çocukların dijital ayak izleri dikkatle izlenmelidir.
4) Hem çocukların hem ebeveynlerin dijital medya okuryazarlık becerileri artırılmalıdır.
5) Ev içinde teknoloji içermeyen alanlar ve zaman dilimleri oluşturulmalıdır.
6) Ebeveynler, medya ve ekran kullanım alışkanlıklarıyla çocuklara örnek olmalıdır.
7) Çocukların odak noktaları değiştirilmelidir.
8) Elektronik cihazlar için evde bir park alanı oluşturulmalıdır.
9) Birlikte geçirilen nitelikli zaman ve etkinlikler artırılmalıdır.
10) Ekran kullanımıyla ilgili kurallar tutarlı olmalı ve düzenli şekilde takip edilmelidir.
