Küresel ısınmanın doğal yaşam dengesini önemli ölçüde değiştirmesi, tarım ve hayvancılık üzerinde de ciddi tehditler yaratıyor. Bilim dünyası, canlı yaşamını bu tehditlerden koruma çabalarını giderek artırırken, 29 yaşındaki Elif Gediz Kocaoğlan da bu çalışmalara katkıda bulunan bilim insanlarından biri. Kocaoğlan, yüksek sıcaklık koşullarına dayanıklı bitkiler üzerinde araştırmalar gerçekleştiriyor.
İKLİM KRİZİNE KARŞI
TED Ankara Koleji'nde eğitimini tamamladıktan sonra Koç Üniversitesi’nde kimya ve biyoloji mühendisliği alanında lisans eğitimini alan Kocaoğlan, yüksek lisansını The University of Edinburgh’da ve doktorasını ise Imperial College London’da tamamladı. Şu anda ise dünya çapında tanınan Stanford Üniversitesi'nde doktora sonrası araştırmacı olarak çalışmalarını sürdürüyor. Kocaoğlan, çalışmalarını şu şekilde anlatıyor: “Yaklaşık bir yıldır iklim değişikliğine karşı dayanıklı bitki yetiştirmenin yollarını araştırıyorum. Stanford’daki laboratuvarımız, biyoçeşitlilik ve bitki kökleri üzerine odaklanmış durumda. Bunun getirdiği avantaj, farklı koşullara adapte olmayı başarmış birçok bitki ile çalışma imkânı bulmamız.”
PARVULA VE KAYAGÜLÜ
Bu bitkiler, endemik özellikleri ile dikkat çekiyor ve Türkiye’den de iki bitki türü araştırmalarında yer alıyor. Bunlardan birincisi, Tuz Gölü'nde yetişen 'parvula' adlı bitki. Normalde tuz nedeniyle bitkilerin kökleri zarar görerek yaşamalarına izin verilmezken, parvula bu zorlu tuzlu ortamda hayata tutunmayı başarıyor. Bunun nasıl mümkün olduğunu araştırıyorum. Diğer bitki ise 'Karaman Kayagülü'. Bu bitki, en çok çeşidinin bulunduğu yer Türkiye olup, betonların arasındaki çatlaklardan ya da kayalıkların içinden filizlenerek yaşamaya başlayabilmesi ile öne çıkıyor. Ayrıca su kaynağının kısıtlı olduğu yerlerde de yetişebiliyor. Araştırmalarımızda Alp'lerde yetişen bir başka bitki de bulunmaktadır ve bu bitki donma durumlarına karşı dayanıklılık gösteriyor.
ANATOMİLERİNİ İNCELİYOR
Elif Gediz Kocaoğlan, bitkiler üzerindeki araştırmalarını şöyle özetliyor: “Bu gibi olağan dışı koşullarda hayatta kalmayı başaran 11 farklı bitki türü ile çalışmalarımı sürdürmekteyim. Bu bitkileri karşılaştırdıktan ve çeşitli özelliklerini belirledikten sonra, ilgili genleri diğer bitki türlerine aktarıp o bitkinin yaşam faaliyetlerini ve anatomisini inceliyorum. Bunların sonucunda, ortak genlerin birleşimi ile en uygun dayanıklı bitkiyi ortaya çıkarmayı hedefliyorum. Örneğin, belirli bir bitkiye yüzde 10 donma ve yüzde 10 tuz toleransı eklediğimde, bu bitkinin dayanıklılığı ve yaşam fonksiyonlarının nasıl değişeceğini test ediyorum.”
İLHAMI DATÇA
Çocukluk dönemini yaz aylarında Datça’da geçiren Kocaoğlan, “Bitkilerle her zaman bir ilgim vardı. Datça’daki biyoçeşitlilik ve bitki örtüsündeki azalmayı gözlemledim ve bu durum benim için bir ilham kaynağı oldu.” diye ifade ediyor.
